stan prawny na dzień 1 kwietnia 2010 r., wyd. XIV
opracowanie: Renata Niecikowska (Stowarzyszenie Klon/Jawor)
aktualizacja: Rafał Kowalski (Stowarzyszenie Klon/Jawor)
Wstęp
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.)
Ustawa o pomocy społecznej określa rodzaje zasiłków, kryterium dochodowe, wysokości świadczeń i zasady ich waloryzowania. System zasiłków oparty jest na trzech podstawowych rodzajach zasiłków: zasiłku stałym, okresowym i celowym. Osoba, która chce otrzymać pomoc w formie zasiłku powinna zgłosić się do ośrodka pomocy społecznej (OPS) w miejscu zamieszkania.
________________________
Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Pomoc (szczególnie pomoc finansowa) adresowana jest do osób o najniższych dochodach. Mogą ją uzyskać osoby, których dochody nie są większe niż 477 zł (o soba samotnie gospodarująca) lub 351 zł (na osobę w rodzinie; więcej o dochodach patrz w rozdziale: „Kryterium dochodowe - jak oblicza się dochód”).
________________________
Zasiłki z pomocy społecznej to nie jedyny system pomocy dla osób ubogich. System świadczeń rodzinnych jest wsparciem dla rodzin gorzej sytuowanych w wychowaniu dziecka (dzieci), oraz w sytuacji kiedy w rodzinie znajduje się osoba niepełnosprawna wymagająca opieki i pomocy. Jego charakter jest mniej selektywny niż systemu świadczeń z pomocy społecznej, o czym świadczą chociażby wyższe kryteria dochodowe określające uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Dodatki mieszkaniowe to pomoc dla osób mających trudności w utrzymaniu mieszkania (w opłacaniu czynszu, ponoszeniu opłat za energię itp.). Stypendia socjalne mają wyrównać szanse edukacyjne dzieci z rodzin o niższych dochodach, a pomoc w formie posiłków, zapewnić je osobom posiłków pozbawionym (szczególnie dzieciom i uczniom). Wszystkie te formy pomocy kierują się zasadą, że wsparcie otrzymują osoby/ rodziny o niskich dochodach (jeśli nie przekraczają określonych progów dochodowych). Pomoc zwykle organizowana jest przez gminy, a jej zasady zebrane w specjalnych ustawach: ustawie o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2006.139.992), ustawie o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U.2001.71.734), ustawie o ustanowieniu programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” (Dz.U.2005.267.2259), stypendia - w ustawie o systemie oświaty (Dz.U.2004.256.2572).
Niektóre z wymienionych powyżej systemów pomocy opisujemy w opracowaniach z serii „Poznaj Swoje Prawa”: „Świadczenia rodzinne” oraz „Kto może otrzymać dodatek mieszkaniowy”.
W poniższym opracowaniu przedstawiamy zasiłki z ustawy o pomocy społecznej (wybrane, najważniejsze świadczenia pieniężne). Ustawa opisuje również inne, niepieniężne formy pomocy (świadczenia niepieniężne). Należy tu wymienić:
- pracę socjalną,
- opłacanie składek na ubezpieczenie,
- pomoc rzeczową,
- udzielanie schronienia, zapewnienie ubrania, posiłku,
- poradnictwo specjalistyczne,
- interwencję kryzysową,
- świadczenie usług opiekuńczych.
Powyższa lista nie jest pełna - ustawa zawiera regulacje dotyczące większej ilości świadczeń niepieniężnych, które powinny być realizowane w systemie pomocy społecznej. Specjalne rozdziały dotyczą również takich zagadnień jak: zasady organizowania opieki nad dzieckiem (poradnictwa rodzinnego, rodzin zastępczych, placówek opiekuńczych), funkcjonowanie domów pomocy społecznej czy prowadzenie integracji uchodźców. Działania te nie są jednak tematem tego opracowania.
