DZIŚ

Europejski Dzień Bezpieczeństwa ŻywnościDzień Szacunku dla StarszychVII Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych

Tajemniczy sektor trzeci

>>> Tu znajdziesz bazę danych adresowych organizacji z Lubelszczyzny. <<<



Wybierz artykuł:


Co to są NGOs

NGOs to skrót od angielskiej nazwy "non governmental organisations" - organizacje pozarządowe. NGO`s są strukturami powstającymi w wyniku inicjatyw obywatelskich, które odpowiadają na konkretne potrzeby czy aspiracje ludzi. Na podstawie badań przeprowadzonych w 2002 roku przez Stowarzyszenie KLON/JAWOR w Polsce zarejestrowanych jest 36 791 stowarzyszeń, 5068 fundacji, 12 468 ochotniczych straży pożarnych, 6655 organizacji społecznych (komitety rodzicielskie, koła łowieckie oraz komitety społeczne), 15 704 związków zawodowych, 14 832 jednostek kościołów i związków wyznaniowych, 4260 organizacji samorządu gospodarczego i zawodowego oraz mniej liczne grupy związków pracodawców i partii politycznych. Tak rozumiany trzeci sektor liczy w Polsce ponad 96 000 podmiotów.

"Trzeci sektor" to nazwa, której używa się wobec ogółu organizacji pozarządowych. Określenie to, przeniesione z języka angielskiego, nawiązuje do podziału aktywności społeczno - gospodarczej państwa demokratycznego na sektor pierwszy - państwowy, drugi - prywatnych organizacji nastawionych na zysk i trzeci - organizacji non-profit czyli organizacji pozarządowych. Określenie organizacje pozarządowe akcentuje ich niezależność od rządu, natomiast określenie non-profit podkreśla, że ich działalność nie jest nastawiona na zysk. W badaniach Stowarzyszenia KLON/JAWOR przyjęto jednak zawężoną definicję trzeciego sektora, uznając za organizacje pozarządowe jedynie stowarzyszenia i fundacje.

Ponad 90% tak rozumianych organizacji powstało po 1989 roku, jedna trzecia organizacji ma mniej niż trzy lata. Spora część organizacji rejestrujących się po przełomie 1989 roku istniała już wcześniej, tylko zmuszone były korzystać z różnych "parasoli" typu Kościół czy np. Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, Polski Związek Niewidomych, Polski Związek Głuchoniemych. Dopiero ustawa o stowarzyszeniach z 1990 roku pozwoliła na swobodne rejestrowanie niezależnych organizacji.

Najczęściej założycielami organizacji są osoby indywidualne (w 92% przypadków), niekiedy zakładane są przez inne organizacje lub instytucje publiczne, partie polityczne, firmy. Przyczynami zaprzestawania działalności przez organizacje są trudności w zdobyciu środków, wyczerpanie motywacji działaczy, czterokrotnie rzadziej natomiast wypełnienie celów dla jakich powstała organizacja.

Połowa organizacji ma siedzibę w byłych i obecnych miastach wojewódzkich. Największe zagęszczenie organizacji w przeliczeniu na 10 tysięcy mieszkańców obserwujemy na Mazowszu (wskaźnik ten wynosi 14,2), w samej Warszawie siedzibę ma 15% aktywnych organizacji. Najmniej organizacji w stosunku do liczby mieszkańców jest w województwie opolskim (7,6). W województwie lubelskim na 10 tysięcy mieszkańców przypada 9,6 organizacji. W samym powiecie lubelskim wskaźnik ten jest dwukrotnie wyższy i wynosi 20,8 organizacji na 10 tysięcy mieszkańców (740 organizacji na 356 024 osoby).

Spośród zarejestrowanych organizacji 58% prowadzi aktywne działania. Pola działań organizacji ukazuje poniższa tabela:

Pole działań

Procent wskazań na jedno najważniejsze pole działań organizacji

Sport, rekreacja, turystyka, wypoczynek

35

Oświata, edukacja, wychowanie

12,2

Ochrona zdrowia, rehabilitacja, pomoc niepełnosprawnym

11,1

Sztuka, kultura, ochrona zabytków, tradycji

9,5

Pomoc społeczna, samopomoc, działalność charytatywna

4,3

Rozwój regionalny, rozwój lokalny

3,8

Ekologia, ochrona środowiska

2,6

Gospodarka, finanse, ubezpieczenia, rynek pracy, promocja

2,3

Reprezentacja interesów określonych grup zawodowych

2,3

Hobby, rozwój zainteresowań

2,0

Współpraca międzynarodowa, integracja europejska

2,0

Problemy wsi, rolnictwo, hodowla, uprawy

1,5

Komunikacja, transport, łączność

1,2

Religia, wyznanie

1,0

Prawa człowieka, ochrona mniejszości, równość szans

1,0

Nauka, technika, technologia

0,9

Budownictwo, mieszkalnictwo, problemy mieszkaniowe

0,8

Środki masowego przekazu, informacja

0,8

Bezpieczeństwo publiczne, ochrona mienia

0,8

Wspieranie innych organizacji pozarządowych i inicjatyw obywatelskich

0,3

Państwo, prawo, polityka

0,2

Inne

4,4

Materiały na podstawie badań przeprowadzonych przez Stowarzyszenie KLON/JAWOR

Do góry




Tajemniczy sektor trzeci

Aktywność społeczno - gospodarczą dzieli się na trzy sektory: pierwszy - obejmujący instytucje publiczne, drugi - prywatne przedsiębiorstwa komercyjne, trzeci - organizacje pozarządowe i wymieniany przez niektórych, czwarty - obejmujący media. Nie każdy jednak tak naprawdę wie, co to są organizacje pozarządowe tworzące trzeci sektor, jaki jest ich cel, skąd czerpią finanse na działalność. Poprosiliśmy Pana Dr Andrzeja Jurosa - współtwórcę trzeciego sektora w Polsce, o wywiad na temat organizacji pozarządowych.

W jakim celu powstają organizacje pozarządowe?

Organizacje pozarządowe są strukturami powstającymi w wyniku inicjatyw obywatelskich, które odpowiadają na konkretne potrzeby czy aspiracje ludzi. Ludzie, którzy chcą coś zrobić samodzielnie, bez żadnych struktur państwowych, którzy chcą być odpowiedzialni za los własny i własnego społeczeństwa określają konkretne zadania, do których realizacji powołują fundacje bądź stowarzyszenia.

Kiedy zaczęły powstawać pierwsze stowarzyszenia?

Pierwsze polskie stowarzyszenia to średniowieczne bractwa, prężnie działające już w XIII wieku i fundacje Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nowoczesne stowarzyszenia powstają od XIX wieku w związku z pojawieniem się zapotrzebowania na innowacyjne formy kształtowania kultury polskiej i edukacji.

Cały proces tworzenia ruchu stowarzyszeniowego w naszym kraju został zahamowany w 1945 roku, gdy państwo znacjonalizowało wszystkie fundacje. Organizacje pozarządowe zaczęły się odradzać dopiero po 1989 roku. W 1990 powstała ustawa o stowarzyszeniach, co spowodowało gwałtowny przyrost organizacji pozarządowych w Polsce. Przy czym trzeba powiedzieć, że sporo tych stowarzyszeń istniało już wcześniej, tylko korzystały z różnych "parasoli" typu Kościół, czy np. Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, z którego po 1989 roku wyłoniło się bardzo dużo organizacji. W okresie komunistycznym istniały takie organizacje jak Polski Związek Niewidomych, Polski Związek Głuchoniemych, które miały charakter organizacji pozarządowych, ale stanowiska w nich były obsadzane z klucza partyjnego.

Jak układa się obecnie współpraca organizacji pozarządowych z pozostałymi sektorami?

W Konstytucji zapisana jest zasada pomocniczości, która stanowi, że w sytuacji, kiedy obywatele mogą i chcą coś zrobić, to państwo powinno im umożliwić tworzenie i rozwijanie inicjatyw obywatelskich. W praktyce powinno polegać to na tym, że państwo nie tworzy wówczas własnych struktur, które mogłyby zastępować lub ograniczać działania oddolne obywateli.

Niestety, z tworzeniem sprzyjających organizacjom pozarządowym warunków bywa różnie, ponieważ świadomość administracji państwowej co ich roli w wykonywaniu zadań publicznych jest słaba. Mądre samorządy wiedzą, że organizacje pozarządowe wiele zadań publicznych wykonują taniej (wkładają zwykle dużo zaangażowania woluntarystycznego), potrafią uzyskać dodatkowe środki i odpowiadają na bezpośrednie potrzeby konkretnych osób lub grup.

Natomiast jeśli chodzi o biznes, dopiero od niedawna zaczyna się tworzyć kultura współpracy z biznesem. Organizacje uczą się, co mogą zaoferować biznesowi, a biznes uczy się jaką rolę dla jego działalności mogą spełniać organizacje pozarządowe.

W jaki sposób finansowane są organizacje pozarządowe?

Naj częściej wskazywanym źródłem są składki członkowskie, ale są to kwoty symboliczne. Drugie źródło to wszelkiego rodzaju darowizny. Kolejne to zbiórki publiczne. Tutaj takim spektakularnym przykładem jest Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, ale to jest rac z ej fakt medialny, bo gdyby nie media to zbiórka publiczna nie miałaby takiego oddźwięku społecznego. Innym źródłem są dotacje udzielane przez samorządy czy administrację rządową. Dotacja wspomaga organizację w realizacji celów statutowych. Jeszcze czym in n ym są subwencje - związane z konkretnymi zadaniami publicznymi, które są do wykonania. Takim przykładem jest subwencja oświatowa pozyskiwana na prowadzenie "Małych Szkół".

Kolejnym źródłem funduszy są systemy grantowe, związane z trybem projektowym. Określone są wtedy pewne cele do realizacji i zostaje ogłoszony konkurs na ich realizację. W trybie takich konkursów organizacje mogą pozyskać pewne środki czy to od samorządu, czy od administracji rządowej, w zależności od tego jaki jest terytorialny zakres działania danej organizacji.

Na pewno niebagatelnym źródłem finansowania są środki pomocowe. Takie środki pomocowe uruchomiły różne państwa zachodnie np. brytyjski fundusz "Know How", czy holenderska "Matra". Innym źródłem są określone fundacje zachodnie np. Amerykańska Fundacja Rocefelera. Fundacji takich jest bardzo dużo, co jednak nie oznacza, że można łatwo uzyskać od nich fundusze.

Dlaczego kraje Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych są zainteresowane wspieraniem polskich organizacji pozarządowych?

W tej chwili doświadczenia państw zachodnich pokazują, że jeżeli nie są wytworzone pewne mechanizmy społeczeństwa obywatelskiego, to demokracja umiera bardzo szybko. Można powiedzieć, że przybiera postać karykatury demokracji. Stanowi to wówczas zagrożenie dla ładu międzynarodowego. Istnienie organizacji pozarządowych jest niezbędne dla budowy prawdziwej demokracji. Trudno sobie dziś wyobrazić przestrzeganie prawa bez Amnesty International czy Transparency International, które pokazują, że jawność władzy, p r zestrzeganie prawa jest bardzo ważne. Rząd USA jako lider rozwoju gospodarczego i cywilnoprawnego czuje odpowiedzialność za wspieranie rozwoju i demokratyzacji życia publicznego w innych państwach świata.

Coraz częściej organizacje pozarządowe tworzą federacje. Jaki jest cel federalizacji?

Organizacje pozarządowe największy swój sens mają w działaniu na rzecz społeczności lokalnej i właśnie lokalne organizacje są najbardziej autentyczne, bo są wyrazem bezpośredniej odpowiedzi na potrzeby konkretnych ludzi. Jesteśmy jednocześnie obywatelami konkretnych państw, Europy, świata i potrzebujemy takich organizacji, które podejmują problemy ogólnonarodowe czy też globalne. Federacje lokalnych organizacji są najlepszą odpowiedzią na te potrzeby. Regionalne federacje powinny stać się partnerem dla władzy w tworzeniu strategii rozwoju danego regionu, w jej monitorowaniu. Te federacje powinny także uczestniczyć w realizacji celów, które zostały zdefiniowane w strategiach rozwoju danego państwa czy całej Unii Europejskiej.

W momencie, gdy bezrobocie stało się w Polsce głównym problemem społecznym, warto zapytać, co trzeci sektor robi dla osób pozostających bez pracy...

Stoimy przed poważnym zagadnieniem społecznym, jakim jest przemiana w rozumieniu pojęcia pracy. Świat zaczyna się borykać z nadwyżką pracy i trzeba sobie zdawać z tego sprawę. W tej chwili obserwujemy wydłużanie się okresu nauki i opóźnianie wejścia w dorosłe życie. Z drugiej strony przyspiesza się okres przechodzenia na emeryturę. Powstaje problem z wykorzystaniem wolnego czasu. Patrząc na to, kim jest człowiek, trudno go sobie wyobrazić bez pracy, jest to bowiem jedna z jego podstawowych potrzeb. Pozostaje problem jak praca ma być gratyfikowana, co konkretny człowiek ma dzięki pracy uzyskać.

Praca w różnego rodzaju stowarzyszeniach opiera się na wzajemnej pomocy, na wymianie świadczeń, usług, zatem organizacje pozarządowe są niezwykle cennym obszarem, zwłaszcza na tych terenach, gdzie bezrobocie przybiera charakter strukturalny. Człowiek zaspokajając swoje potrzeby często płaci pieniądze firmom, które transferują je z danej społeczności. Możemy te pieniądze zaoszczędzić dzięki wzajemnej pomocy, wymianie świadczeń, usług. Jest to na pewno jakaś metoda załagodzenia problemu bezrobocia. Stanowi szansę uratowania przed marginalizacją bezrobotnego, przed wykluczeniem społecznym.

Dlaczego warto być wolontariuszem bądź stażystą w organizacji pozarządowej?

Obserwując kształcenie akademickie na Zachodzie widzimy, że tam podchodzi się z dużym szacunkiem do zaangażowania studentów w organizacjach pozarządowych. Takim przykładem jest organizacja AIESEC, która kształci najlepszych specjalistów na świecie. Ludzie, którzy mają w swoich życiorysach aktywność aeisecowską nie mają kłopotów ze znalezieniem sobie miejsca pracy.

Ponadto dzisiaj, gdy mówimy o zarządzaniu, to trzeba bardzo wyraźnie powiedzieć, że innowacyjne metody w tym zakresie często przejmowane są przez biznes z organizacji należących do trzeciego sektora. Wiele nowatorskich rozwiązań zostaje wypracowanych w organizacjach non-profit, które często borykają się z brakiem funduszy, muszą szukać innych metod motywowania pracownika do aktywności i to powoduje, że organizacje te dają świetne przygotowanie stażystom. Praca w trzecim sektorze daje możliwość szerszego spojrzenia na zarządzanie. Jest to również dobra szkoła dla ludzi, którzy chcą w przyszłości pracować w administracji publicznej. Doświadczenia wyniesione z pracy w organizacji pozarządowej sprawiają, że są oni bardziej odporni wobec różnych form zbytniego zbioutokratyzowania, potrafią patrzeć innowacyjnie na programy rozwoju gminy, powiatu, regionu. Te doświadczenia są niezwykle cenne.

Do góry