1. Opis projektu:

Projekt: Od warsztatów aktywizujących do warsztatów pracy

Źródło finansowania: zrealizowany w ramach Działania 1.5 SPO RZL Promocja aktywnej polityki społecznej poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka, schemat A – wsparcie osób z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym.

Realizatorzy: Stowarzyszenie Teatr Grodzki

Koszt: 390 900zł, w tym 1% (3909zł) wkładu własnego.

Czas trwania: 09.2005 - 08.2007

 

Miejsce:

 

W ramach projektu Stowarzyszenie Teatr Grodzki pomaga uczestnikom odnaleźć się na rynku pracy: daje im podstawowe umiejętności niezbędne w życiu zawodowym poprzez angażowanie ich w działania artystyczne.

 

Odbiorcy projektu:

1.Młodzież

Młodzi ludzie stanową najliczniejszą grupę uczestników. Charakteryzują się zaniżoną samooceną: są wycofani, mają trudności z nauką, mają problemy z odnalezieniem się prawidłowym funkcjonowaniem w życiu społecznym (w tym z odnalezieniem swojego miejsca na rynku pracy). Wielu z nich jest w trakcie leczenia odwykowego. Większość pochodzi z rodzin niewydolnych wychowawczo.

 

2. Dorośli alkoholicy

Wcześniejsze doświadczenia skłoniły Stowarzyszenie Teatr Grodzki do objęcia działaniami także alkoholików, którzy postanowili poddać się leczeniu. Dzięki niewielkiej modyfikacji metody pracy projekt okazał się równie skuteczny wobec tej grupy, jak wobec młodzieży.

 

3. Specjaliści

W ramach projektu stowarzyszenie upowszechnia w środowisku swoją metodę pracy i wspiera pracę specjalistów różnych dziedzin, zajmujących się osobami, które mają trudności w odnajdowaniu się w sytuacjach społecznych. W śród nich większość stanową nauczyciele, jednak licznie reprezentowani są też pracownicy centrów pomocy rodzinie i poradni psychologicznych. Stowarzyszenie zakłada, że w miarę trwania projektu, krąg osób, do których dociera, będzie się poszerzał.

 

 

Zaplanowane działania: 

Uczestnicy projektu wezmą udział w jednym z dwóch rodzajów zajęć:

Moduł zajęć teatralnych – polegający na opracowywaniu, przygotowaniu i wystawaniu spektakli i etiud teatralnych;

Moduł zajęć komputerowych – polegając na tworzeniu własnych stron, grafik i filmów animowanych.

Specjaliści pracujący z trudnymi grupami wezmą udział w szkoleniach, na których poznają metody stosowane przez realizatorów projektu. Nauczą się przekładać swoje pomyły na projekty, które będą miały szansę uzyskać finansowanie w szczególności ze źródeł europejskich.

 

– Dzięki wieloletniemu doświadczeniu wiemy, że takie zajęcia są po prostu bardzo efektywne – opowiada Maria Schejbal, koordynatorka projektu – Z jednej strony to slogany: rozwijanie kreatywności, wrażliwości – jednak rzeczywiście dzięki naszej pomocy młodzi ludzie uczą się działania w zespole, a to przecież podstawowa umiejętność na rynku pracy. Rozwijamy też umiejętności praktyczne. Nasi podopieczni ładniej mówią, ładniej się ruszają, potrafią lepiej artykułować myśli. To wszystko rzeczy potrzebne nie tylko w pracy, ale porostu w życiu.

 

Zawiązanie akcji

 

Działania zaproponowane w projekcie opierają się na wcześniejszych doświadczeniach twórców stowarzyszenia – ludzi teatru i kultury zaangażowanych społecznie. Inspirację czerpano z poprzednich programów edukacyjnych i kulturalnych Stowarzyszenia oraz na podstawie własnych doświadczeń zawodowych twórców Stowarzyszenia, a także działań edukacyjnych realizowanych w przeszłości przez Teatr Banialuka.

Działania są prowadzone w dwóch etapach, z przerwą wakacyjną. Harmonogram pracy dostosowano do trybu pracy ośrodków wychowawczych, w których przebywają uczestnicy projektu. Większość młodych ludzi przebywa w tym okresie w domu, a ośrodki i szkoły są zamknięte.

Opisywany projekt nie jest jedynym realizowanym przez Stowarzyszenie Teatr Grodzki. Poszczególne programy zazębiają się i uzupełniają. Nierzadko imprezy organizowane w ramach innych przedsięwzięć uzupełniają działania projektu. Pozwala to bardzo efektywnie wykorzystywać fundusze i przynosi korzyści uczestnikom. Szczególnie dobrze układa się współpraca z Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji. Duża część pomysłów Stowarzyszenia mieści się w ramach takich programów jak Młodzież czy Sokrates, które prowadzi właśnie FRSE.

 

Problem i sposoby jego rozwiązania

Osoby, do których skierowany jest projekt, mają kłopoty z samodzielnym funkcjonowaniem w sytuacjach społecznych. Brakuje im pozytywnych doświadczeń w obcowaniu z innymi ludźmi. Ze środowisk, z których się wywodzą, wynoszą głównie poczucie osamotnienia i niskie poczucie własnej wartości. W reakcji na ten stan przyjmują różne postawy życiowe: jedni uciekają w alkohol lub narkotyki, inni reagują agresją i wchodzą w konflikt z prawem. Takie zachowania potęgują jednak ich negatywne doświadczenia i w rezultacie tworzą samonapędzającą się spiralę.

Tworzenie spektakli teatralnych pozwala uczestnikom przeżyć wspólne, pozytywne, doświadczenie. Młodzi twórcy, działając jako grupa, tworzą coś nietuzinkowego; coś, co dla wielu z nich jest jedyną rzeczą, którą mogą się pochwalić, z której mogą być dumni.

Poprzez tworzenie spektaklu teatralnego uczą się pracy zespołowej i współdziałania z innymi ludźmi. Poprzez wystawienie przedstawienia mogą opowiedzieć o swoich przeżyciach, co ma duże walory terapeutyczne. A także mają możliwość często, po raz pierwszy w życiu,  wystąpić przed publicznością. Pomaga im to nabrać pewność siebie i rozbudzić ambicje. Zachęceni sukcesem, dążą do odniesienia kolejnego.

 

Zajęcia teatralne mają na celu kształtowanie postaw aktywnych i uczenie radzenia sobie z własnymi ograniczeniami (np. niska samoocena, brak odwagi), a także pokonywania zewnętrznych trudności (np. wrogość środowiska, wykluczenie społeczne).

 

 

Kluczowe zadanie - rekrutacja uczestników

Rekrutacja przebiegała kilkutorowo.

1. Młodzież rekrutowano za pośrednictwem współpracujących ze Stowarzyszeniem instytucji, które informowały o projekcie. Były to: ośrodki wychowawcze, szkolno-wychowawcze, szkoły, szpitale, placówki terapeutyczne, odwykowe, opiekuńcze (dom dziecka).

 

2. W szkołach przeprowadzono akcję promującą. Rozpoczęto od przeprowadzenia rozmów z dyrektorami i pedagogami. Po uzyskaniu ich zgody na udział podopiecznych w zajęciach w szkołach rozprowadzono ulotki informujące o projekcie i warsztatach wdrażających. Warsztaty wdrażające miały na celu przygotowanie i zachęcenie młodzieży do wzięcia udziału w projekcie. Mimo wielu zgłoszeń tylko nieliczna grupa młodzieży, do której docierano w ten sposób wzięła ostatecznie udział w projekcie. Wśród przyczyn takiej sytuacji znalazły się z pewnością wymogi stawiane potencjalnym uczestnikom. Konieczność uzyskania od pedagoga szkolnego zaświadczenia o problemach wychowawczych nie nastrajała uczniów pozytywnie do projektu.

 

3.Uczestnicy szkoleń dla specjalistów rekrutowani byli poprzez zaprzyjaźnione instytucje.. Realizatorzy umieścili też informację o naborze na szkolenia w wysokonakładowym biuletynie informacyjnym dla nauczycieli, wydawanym przez Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli.

 

Grupy Teatralne

1. Utworzono 8 grup teatralnych, każda z nich w założeniu miała liczyć ok. 8 – 10 osób. Zajęcia cieszyły się jednak dużym zainteresowaniem, więc organizatorzy zdecydowali się powiększyć grupy, jeśli instruktor opiekujący się grupą był wystarczająco doświadczony. 

– Trudno kogoś wykluczyć z grupy – mówi koordynatora projektu Maria Schejbal. – Jeżeli w placówce jest 15 osób chętnych, nie sposób powiedzieć np. „dla pięciorga z was nie ma miejsc”.

Zasadą jednak pozostało, że zespół teatralny nie może liczyć więcej niż 16 członków. Zajęcia odbywają się raz w tygodniu. Grupy teatralne przygotowywały krótkie etiudy lub spektakle. Są one prezentowane publiczności podczas imprez integracyjnych dla rodzin, opiekunów, pracowników placówek opiekuńczych i zaproszonych gości. Dodatkowo, grupy przygotowują spektakle na coroczne Beskidzkie Święto Małych i Dużych, organizowane przez Teatr Grodzki w czerwcu.

 

2. Zajęcia organizowane dla dorosłych alkoholików odbywały się w ramach  8-tygodniowego cyklu leczenia, co uniemożliwiło im odpowiednie przygotowanie i wystawienie spektaklu. Po konsultacjach instruktorzy podjęli decyzję, że ta grupa zamiast spektakli przygotuje dramy – etiudy oparte na własnych emocjach i przeżyciach. Przyniosło to znakomite efekty terapeutyczne.

 

Pierwszy cykl warsztatów odbył się w terminie: październiku 2005 - czerwcu 2006.

Drugi cykl zostanie zrealizowany w roku szkolnym 2006/2007. Zajęcia odbywają się raz w tygodniu. Podział warsztatów na dwa etapy wynika ze specyfiki pracy z osobami, do których kierowany jest projekt. Niektórzy uczestnicy przerywają leczenie, uciekają z ośrodków, lub wręcz przeciwnie: układają sobie życie, wchodzą na prostą i nie potrzebują już wsparcia. Czas trwania poszczególnych cykli został dopasowany do możliwości uczestników. Ze względu na trudną grupę odbiorców  nie mógł on trwać zbyt długo.

 

Zespoły artystyczno-komputerowe

Nie wszyscy przejawiają uzdolnienia aktorskie. Dla tych osób przygotowano pracownię komputerowe. Uczestnicy zajęć mają możliwość w przyjemny, atrakcyjny sposób uczyć się takich umiejętności, jak projektowanie stron internetowych, tworzenie grafik komputerowych, a nawet animacji. Grupy prezentują swoje osiągnięcia na stronie internetowej Stowarzyszenia, gdzie, w specjalnym dziale, zamieszczane są ich prace.

 

Najważniejsze wydarzenia

Przegląd sztuk jasełkowych. Pierwszym ważnym wydarzeniem dla uczestników projektu był przegląd sztuk jasełkowych, zorganizowany przez Stowarzyszenie na scenie Domu Żołnierza w Bielsku-Białej 23 stycznia 2006. Powstały piękne spektakle, świadczące o dużym zaangażowaniu uczestników w projekt. W imprezie wzięło udział ok. 300 osób, w tym m.in. przedstawiciele placówek opiekuńczo-wychowawczych, organizacji pozarządowych i mediów.

 

Beskidzkie Święto Małych i Dużych. Ważnym wydarzeniem było również VI Beskidzkie Święto Małych i Dużych, zorganizowane przez Stowarzyszenie 10 czerwca 2006, podczas którego grupy warsztatowe zaprezentowały swoje osiągnięcia. Pokazy etiud oglądali przedstawiciele lokalnych władz, a także goście z całej Polski. Dla uczestników udział w tego typu imprezie było dużym wyróżnieniem.

 

Strony internetowe. Dla grup artystyczno-komputerowych wielkie znaczenie miało utworzenie osobnych podstron internetowych na stronie Stowarzyszenia, gdzie mogli umieścić wszystkie swoje prace (grafika komputerowa, filmy animowane).

 

Szkolenia dla specjalistów

Szkolenia dla specjalistów zrealizowano pod hasłem „ODKRYWANIE TEATRU”.

Zajęcia miały charakter warsztatowy i objęły:

–       prezentację praktycznych metod i technik teatralnych - gier, ćwiczeń, zabaw i etiud;

–       podstawowe zagadnień z zakresu reżyserii, pracy nad scenariuszem i warsztatu aktorskiego.

 

Szkolenia dla specjalistów dostosowane są do potrzeb uczestników, podzielonych na grupy zawodowe. W zależności od specyfiki danego zawodu i potrzeb, program zajęć jest odpowiednio modyfikowany. Innej wiedzy potrzebują terapeuci, a innej aktorzy. Pierwsze zajęcia odbyły się w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 2 - Ośrodku Terapii i Psychoedukacji w Bielsku-Białej. W warsztatach uczestniczyło 48 osób: psychologowie, pedagodzy, nauczyciele.

 

Publikacja

W ramach projektu przygotowana została publikacja – materiał adresowany do osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, będący wynikiem doświadczeń realizatorów projektu. Zawiera opisy problemów, prezentacje działań i sukcesów konkretnych uczestników projektu oraz wywiady z nimi. Publikacja stanie się rodzajem praktycznego przewodnika dla osób, które mają problem z funkcjonowaniem społeczeństwie, pokazując na przykładach, że można „wrócić do normalnego życia”.

 

Podsumowanie

 

Realizując podobne projekty należy zwrócić szczególną uwagę na specyfikę środowisk, z których pochodzą uczestnicy. W przypadku Stowarzyszenia Teatr Grodzki najbardziej skuteczna okazała się rekrutacja poprzez instytucje, opiekujące się trudną wychowawczo młodzieżą. Współpracując z tymi instytucjami warto dokładnie porozumieć się, co do zasad obowiązujących w danym ośrodku i ich wpływu na przebieg projektu. Na przykład dzieci z domów dziecka muszą obowiązkowo wyjeżdżać w soboty do domu, co utrudnia wystawianie spektakli w dni wolne od pracy. Niespodziewane trudności pojawiały się również, gdy mieszkańcy ośrodków odwykowych, podejmujący decyzje w ramach wspólnot, np. zabraniali któremuś z uczestników opuszczania ośrodka lub wykluczali z prawa do udziału w zajęciach.

Tego typu bariery, jak zapewniają działacze Teatru Grodzkiego, nie są nie do pokonania. Najważniejsze to wiedzieć, że mogą się pojawić. Warto też dokładnie omówić planowane działania z pracownikami instytucji, z którymi podejmuje się współpracę. Można wtedy wspólnie opracować zasady udziału podopiecznych.

 

W projekcie wzięli udział następujący partnerzy:

1.Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 1;

2. Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 2, Bielsko-Biała;

3. Państwowy Dom Dziecka, Bielsko-Biała;

4. Gimnazjum nr 7, Bielsko-Biała;

5. Ośrodek Profilaktyki Środowiskowej, Bielsko-Biała;

6. Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy, Jaworze;

7. Katolicki Ośrodek Resocjalizacji i Wychowania Młodzieży Fundacji "Nadzieja", Bielsko-Biała;

8. Wojewódzki Szpital Psychiatryczny w Andrychowie, Oddział Odwykowy w Bulowicach.

 

Z większością z nich Stowarzyszenie współpracuje od kilku lat. Dzięki temu współdziałanie przy projekcie odbywa się płynnie i bezproblemowo.

Szczególnie aktywnym partnerem jest dla Stowarzyszenia Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, który współorganizuje szkolenia w ramach„Odkrywania teatru”. W projekcie zajmuje się rekrutacją uczestników, ale także wspiera merytorycznie Stowarzyszenie, doradzając i konsultując programy szkoleń. Dzięki współpracy z Ośrodkiem, zajęcia organizowane przez Stowarzyszenie, liczą się do nauczycielskiego awansu zawodowego.

 

Efekty policzalne

15 osób zostanie zatrudnionych,

22 osoby podejmą się pracy wolontarystycznej,

7 osób utrzyma zagrożone miejsce pracy,

160 osób będzie kontynuować edukację lub weźmie udział w szkoleniu,

wydanie publikacji.

 

Uczestnicy szkoleń dla specjalistów zajmujących się grupami szczególnego ryzyka zdobyli zaświadczenie o ukończeniu kursu „Odkrywanie teatru”, potrzebne do awansu zawodowego.

 

Efekty niepoliczalne

Uczestnicy wykształcili postawy aktywne i nauczyli się radzić sobie z własnymi ograniczeniami (np. niska samoocena, brak odwagi) oraz problemami zewnętrznymi (np. wrogość środowiska, wykluczenie społeczne).

Każdy z uczestników znalazł w zespole warsztatowym własne miejsce i miał możliwość rozwijania indywidualnych talentów, realizowania pasji, potrzeb artystycznych.

Dzięki bezpośrednim, namacalnym rezultatom projektu (przygotowanie i wystawienie widowisk teatralnych, wykonanie i opublikowanie na stronie Stowarzyszenia prac artystyczno-komputerowych) wzrosło poczucie własnej wartości uczestników i motywacja do działań zawodowych.

 

Badania ankietowe, przeprowadzone w ciągu trwania projektu, pokazują zmianę mentalności uczestników. W wywiadach z uczestnikami warsztatów, przeprowadzonych na potrzeby powstającej publikacji, wyliczają oni również konkretne umiejętności nabyte podczas zajęć, takie jak: obsługa komputera, posługiwania się programami graficznymi, robienie zdjęć, filmowanie, radzenie sobie ze stresem, zabieranie głosu publicznie, sztuka występowania, praca zespołowa, nawiązywanie kontaktu z ludźmi. Wskazują oni także cechy, które dzięki zajęciom rozwinęli, m.in. wytrwałość, cierpliwość, wiara w siebie, odwaga.

Badanie ankietowe okazało się trudnym przedsięwzięciem. Przeprowadzanie wywiadów pogłębionych wśród uczestników projektu wymagało stosowania specjalnej procedury. Moment przeprowadzenia badania oraz osoby, z którymi można je przeprowadzić, musiał być każdorazowo uzgadniany z terapeutą i instruktorem prowadzącym zajęcia. Pytania musiały być zadawane w sposób bardzo ostrożny i wyważony.

W analizie efektów projektu dużą rolę odegrały spotkania instruktorów, na których omawiali oni sytuacje w swoich grupach. Pozwalało to organizatorom na zorientować się, na jakim etapie rozwoju znajduje się grupa.

 

Uczestnicy szkoleń dla pracowników, zajmujących się grupami zagrożonymi marginalizacją, poznali konkretne metody pracy teatralnej z osobami wykluczonymi społecznie.

 

Do osiągnięcia sukcesu, jak wynika z doświadczeń Stowarzyszenia, konieczne jest stworzenie wokół projektu życzliwej atmosfery współpracy i zrozumienia celu projektu przez społeczność lokalną. Duże znaczenie ma też staranny dobór członków zespołu projektowego. Praca z takimi grupami wymaga, bowiem dużej cierpliwości i umiejętności docierania do ludzi. Instruktorzy muszą zmierzyć się z początkową nieufnością i trudnymi charakterami swoich podopiecznych. Jednak największym zagrożeniem, przed jakim stają instruktorzy, jest nadmierna empatia: łatwe „przejmowanie” emocji ludzi, z którymi pracują. Podczas realizacji projektu bardzo pomocne okazały się spotkania instruktorów z psychologiem. Stanowiły one dla instruktorów swoisty zawór bezpieczeństwa. Dzięki nim mogli uwolnić się od emocji i napięć. Podobną rolę pełniły też narady zespołu projektowego, na których prowadzący zajęcia mieli możliwość podzielenia się swoimi przeżyciami.