DZIŚ

Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i NazizmuMiędzynarodowy Dzień Pamięci o Handlu Niewolnikami i jego Zniesieniu

Czynny żal: skrucha wobec fiskusa ngo.pl

Nawet gdy nie dopełniliśmy obowiązków wobec urzędu skarbowego, możemy uniknąć odpowiedzialności karnej skarbowej - jeśli wyrazimy w tej sprawie skruchę, czyli tzw. czynny żal. Trzeba to jednak zrobić, zanim urząd sam dowie się o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego.

Wiadomość archiwalna

A A A

autor(ka): Ryszard Kuzia

2012-04-10, 06.00
fot. www.sxc.hu

Organizacje pozarządowe mają różne obowiązki wobec urzędów skarbowych (US) i zdarza się, że z nich się nie wywiązują, np.:

  • nie złożyły sprawozdania finansowego,
  • nie dotrzymały ustawowych terminów złożenia deklaracji i zeznań podatkowych do urzędu skarbowego,
  • nie naliczyły i nie odprowadziły w odpowiednim terminie należnego podatku dochodowego,
  • nie zapłaciły podatku VAT,
  • nie prowadzą ksiąg rachunkowych we właściwy sposób, przede wszystkim prowadzą je nierzetelnie itp.

Osoby dopuszczające się takich zaniedbań popełniają czyn zabroniony (wykroczenie lub nawet przestępstwo skarbowe), podlegające karze na podstawie przepisów Kodeksu karnego skarbowego. Od wymierzenia i poniesienia tej kary, czasami dość wysokiej, może ich uchronić procedura tzw. czynnego żalu wyrażonego wobec urzędu skarbowego[1].

Co to jest czynny żal?

Czynny żal jest określeniem nieformalnym, dlatego też tego zwrotu nie znajdziemy w obowiązujących przepisach. Jest to szczególny rodzaj zawiadomienia urzędu skarbowego o popełnieniu czynu zabronionego (wykroczenia lub przestępstwa skarbowego), np. o nieprowadzeniu ksiąg rachunkowych czy niezłożeniu w terminie deklaracji lub zeznania podatkowego, nieodprowadzeniu należnych podatków. Jego złożenie zwalnia osobę winną od odpowiedzialności karnej skarbowej. Składa się go na podstawie art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego (w skrócie: kks), który stanowi, że:

Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu.

Pismo w tej sprawie składa (podpisuje) osoba odpowiedzialna za dopełnienie danego obowiązku wobec US (np. księgowy/-a organizacji). Jeśli nie wskażemy urzędowi skarbowemu pisemnie takiej osoby, odpowiedzialność ponosi cały zarząd fundacji, stowarzyszenia. Przykładowy wzór pisma w serwisie poradnik.ngo.pl.

Wykroczenie czy przestępstwo skarbowe

W organizacjach pozarządowych większość czynów zabronionych stanowią raczej wykroczenia skarbowe, jednak mogą zdarzyć się też przestępstwa. To, o jaki czyn w danym wypadku chodzi, decyduje kwota podatku, którą jesteśmy winni fiskusowi („kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności podatkowej”). Jeżeli nie przekracza ona 5-krotności minimalnego wynagrodzenia, co stanowi obecnie kwotę 7500 zł, mamy do czynienia z wykroczeniem skarbowym. Jeśli zostanie popełniony czyn powodujący, że do US nie wpłynie należność podatkowa powyżej tej kwoty, to jest to już przestępstwo skarbowe, za które kary są znacznie wyższe niż za wykroczenie.

Nie wszyscy zdają sobie sprawę, czym może grozić nieprzestrzeganie obowiązków wobec US i czasem dowiadują się o tym dopiero wtedy, gdy zostają już ukarani. Głównie ma to miejsce w organizacjach  rozpoczynających działalność. Osoby w nich zarządzające często nie mają jeszcze odpowiedniej wiedzy i w związku z tym nie przypuszczają, że popełniają np. wykroczenie skarbowe, a tym samym nie składają też czynnego żalu. Dlatego warto przyjrzeć się przykładowym sytuacjom, w których łamiemy prawo i jaka grozi wtedy grozi nam za to kara.

PRZYKŁAD 1

Stowarzyszenie nie odprowadziło na rachunek urzędu skarbowego pobranych zaliczek na podatek dochodowy od wypłaconych wynagrodzeń swoim pracownikom w kwocie 8500 zł. Ponieważ kwota uszczuplenia przekracza 5-krotność minimalnego wynagrodzenia będzie to przestępstwo skarbowe. W stosunku do osoby odpowiedzialnej za prawidłową i terminową realizację obowiązków podatkowych w imieniu organizacji może być wszczęte postępowanie karne skarbowe. Oznacza to, że może ona zostać ukarana karą grzywny w wysokości od 500 zł do 1 440 000 zł (ostateczną kwotę ustala sąd), karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności.

PRZYKŁAD 2

Fundacja nie złożyła w ustawowym terminie (do końca marca) zeznania podatkowego CIT-8 wraz z załącznikami. Dochód organizacji w całości podlegał zwolnieniu z podatku na podstawie art. 17.1 pkt. 6c ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.  W sytuacji tej nie doszło do uszczuplenia należności podatkowych, ale mimo to osoba odpowiedzialna popełniła wykroczenie skarbowe, za które może zapłacić grzywnę w wysokości od 150 zł nawet do 30 000 zł, jeśli zostanie wszczęte przez US postępowanie karne skarbowe.

W praktyce za wykroczenie opisane w przykładzie drugim urzędy skarbowe nakładają grzywny w postaci kilkusetzłotowego mandatu karnego. Wysokość takiego mandatu nie może przekroczyć 3000 zł (dwukrotność płacy minimalnej) i może on być nałożony, gdy wina jest bezsporna oraz za zgodą osoby karanej. W przypadku odmowy przyjęcia mandatu wniosek o ukaranie grzywną jest kierowany do sądu.

Termin i forma składania czynnego żalu

Nie ma wyznaczonych ustawowo terminów składania czynnego żalu jednak, aby był on skuteczny należy spełnić kilka warunków (art. 16 kks):

  • Zawiadomienie o popełnieniu czynu zabronionego składa się w formie pisemnej do naczelnika urzędu skarbowego lub ustnie do protokołu w urzędzie skarbowym (czyli ostatecznie i tak ma ono formę pisemną).
  • W zawiadomieniu należy opisać „istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu”. Jak wynika z wielu interpretacji tego zapisu, nie mamy obowiązku podawania przyczyn popełnienia danego wykroczenia – chodzi o podanie dokładnego opisu czynu zabronionego oraz danych osobowych jego współsprawców, czyli osób biorących udział w jego popełnieniu (art. 16 § 1 kks).
  • Musi być złożony, zanim urząd skarbowy dowie się o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia.

Czynny żal to nie tylko złożenie zawiadomienia

Trzeba pamiętać, że samo złożenie pisma z wyrażonym czynnym żalem nie kończy sprawy.  Trzeba jeszcze w zależności od sytuacji:

  • uregulować w całości zaległy podatek wraz z odsetkami (odsetki liczone są za każdy dzień zwłoki więc mogą okazać się całkiem wysokie); zaległość tę należy zapłacić w terminie wyznaczonym przez urząd – jednak w praktyce w większości przypadków osoba składająca czynny żal płaci podatek razem ze złożonym zawiadomieniem, nie czekając na wyznaczenie terminu przez US;
  • złożyć jak najszybciej, razem z czynnym żalem, obowiązkową deklarację podatkową, o której zapomnieliśmy; szybkość naszego działania może mieć później wpływ na skuteczność czynnego żalu.

Kiedy czynny żal nie pomoże?

Czynny żal jest bezskuteczny, jeżeli został złożony (art. 16 § 5 kks):

1) w czasie, kiedy organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, np. jeżeli złożymy po terminie zaległe zeznanie podatkowe CIT-8, a czynny żal dopiero kilka dni później, może on nie odnieść oczekiwanego skutku, ponieważ urząd w momencie złożenia przez nas zeznania miał już „wyraźnie udokumentowaną wiadomość” o popełnieniu czynu zabronionego – dlatego CIT-8 należy złożyć łącznie z czynnym żalem.

2) po rozpoczęciu przez organ ścigania np. przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli zmierzającej do ujawnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, chyba, że nie dostarczyła ona podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn zabroniony.

W związku z tym w interesie osób składających czynny żal powinien być złożony jak najszybciej, zanim czyn zabroniony zostanie wykryty przez US.

Kto nie może skorzystać z czynnego żalu?

Z możliwości uniknięcia kary za popełnione czyny zabronione poprzez złożenie czynnego żalu nie może skorzystać osoba, która (art. 16 § 6 kks):

  1. kierowała wykonaniem ujawnionego czynu zabronionego;
  2. wykorzystała uzależnienie innej osoby od siebie i poleciła jej wykonanie czynu zabronionego (np. pracownik otrzymał polecenie służbowe od swojego pracodawcy);
  3. zorganizowała grupę mającą na celu popełnienie przestępstwa skarbowego albo taką grupą kierowała (chyba, że zawiadomienia dokona ze wszystkimi członkami grupy – wtedy może skorzystać z czynnego żalu);
  4. nakłaniała inną osobę do popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego w celu skierowania przeciwko niej postępowania o ten czyn zabroniony.

PRZYKŁAD

Prezes Fundacji polecił księgowemu – pracownikowi wykazanie w deklaracji VAT-7 zawyżonej kwoty nadwyżki podatku naliczonego do zwrotu, uzależniając dalsze jego zatrudnienie na tym stanowisku od wykonania tego polecenia. Księgowy, bojąc się utraty pracy, popełnił czyn zabroniony, w wyniku czego organizacja otrzymała zwrot podatku w kwocie wyższej od należnej. Po pewnym czasie prezes i księgowy postanawiają złożyć zawiadomienie o popełnionym czynie zabronionym, podając „wszystkie istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu”, aby uniknąć odpowiedzialności karnej skarbowej. Czynny żal złożony przez księgowego jest w tym wypadku skuteczny i uniknie on odpowiedzialności karnej skarbowej, natomiast zawiadomienie złożone przez prezesa Fundacji stanie się bezskuteczne i to on poniesie karę (art. 16 §6 pkt 2 kks).

Korekta deklaracji a czynny żal

W przypadku składania korekty deklaracji (np. jeśli popełniliśmy błąd w CIT-8) nie ma potrzeby składania czynnego żalu. Złożenie prawnie skutecznej korekty deklaracji zupełnie wystarcza, żeby uniknąć ewentualnej odpowiedzialności karnej skarbowej (art. 16a kks):

Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, kto złożył prawnie skuteczną, w rozumieniu przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa lub ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 65, z późn. zm.), korektę deklaracji podatkowej wraz z uzasadnieniem przyczyny korekty i w całości uiścił, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie.

„Prawnie skuteczna korekta deklaracji podatkowej” to korekta odpowiadająca przepisom ordynacji podatkowej oraz wywołująca skutki prawne związane z tą czynnością. Brak uzasadnienia i podania przyczyn złożonej korekty lub wpłaty w odpowiednim terminie zależności podatkowej powoduje, że korekta nie zostanie uznana za prawidłową i nie zmieni naszej sytuacji. Podobnie jest w przypadku korekty złożonej w trakcie trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej – w zakresie tego postępowania lub kontroli nie wywołuje skutków prawnych, czyli nie ma znaczenia dla całej sprawy.

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2007 r., Nr 111, poz. 765 z późn. zm.)
  • Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm.)


[1] Czynny żal można też wyrazić np. wobec urzędu celnego (w przypadku niezapłacenia cła, akcyzy itp.), inspektora kontroli skarbowej, czy też  policji, straży granicznej, CBA, ABW, żandarmerii wojskowej, które są również powołane do prowadzenia postępowań w sprawach o wykroczenia i przestępstwa skarbowe. Jednak w tym tekście skupiono się tylko na czynnym żalu wobec urzędu skarbowego.

 


Artykuł powstał w ramach projektu "Internetowe Centrum Wsparcia" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

źródło: inf. własna ngo.pl
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!

SKOMENTUJ

Uwaga, komentarz pojawi się na liście dopiero po uzyskaniu akceptacji moderatora.


Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy.