DZIŚ

Społecznicy warszawscy: Helena Radlińska

Helena Radlińska w prowadzonym przez siebie Studium Pracy Społeczno-Oświatowej w Wolnej Wszechnicy Polskiej wykształciła cały zastęp społeczników, aktywistów, wychowawców i działaczy oświatowych. Była autorką unikalnej koncepcji pedagogiki społecznej, wokół której zdołała stworzyć ruch społeczny, który realizował w praktyce idee przez nią szerzone.

Wiadomość archiwalna

A A A

Helena Radlińska

Helena Radlińska urodziła się w 1879 roku w Warszawie, jej rodzice – Aleksander i Amelia Rajchmanowie - pochodzili z asymilowanych rodzin żydowskich. W Warszawie spędziła dzieciństwo i młodość, była słuchaczką tajnych kursów nauczycielskich na Uniwersytecie Latającym. Po ukończeniu kursów pracowała jako praktykantka w czytelniach Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności.

W 1902 wzięła ślub z lekarzem Zygmuntem Radlińskim, również uczestnikiem tajnych stowarzyszeń oświatowych. Pod wpływem małżeństwa ukończyła kursy pielęgniarskie i pracowała w bezpłatnych ambulatoriach WTD. Było to ważne doświadczenie, które wpłynęło na jej późniejszą koncepcję pedagogiki społecznej. Jak pisała po latach: „leczenie najuboższych, częstokroć żyjących poza jakąkolwiek więzią społeczną, krzywdzonych i wykolejonych, przekraczało miłosierdzie ukazując obowiązki współżycia społecznego”.

Po ukończeniu pracy jako pielęgniarka, w 1903 r. rozpoczęła pracę nauczycielki, zarówno w tajnych jak i jawnych szkołach. Brała udział w toczonej w pierwszych latach XX wieku „walce o szkołę polską”: uczestniczyła w związkach nauczycielskich (m.in. w Kole Wychowawców), pisała programy dla tajnych szkół podstawowych, organizowała strajki nauczycieli. W 1906 wyjechała do Krakowa, gdzie zaangażowała się w tworzenie Uniwersytetu Ludowego im. Adama Mickiewicza, niezależnej placówki szerzącej oświatę wśród robotników i chłopów.

Po odzyskaniu niepodległości wróciła do Warszawy i po krótkim okresie poszukiwań zaangażowała się w pracę na Wolnej Wszechnicy Polskiej, uczelni stworzonej przez Ludwika Krzywickiego, która była spadkobiercą tradycji Uniwersytetu Latającego. Studium Pracy Społeczno-Oświatowej, prowadzone przez Radlińską w ramach Wolnej Wszechnicy Polskiej w latach 1925-1939, było prawdziwą kuźnią ludzi zaangażowanych społecznie. Ludwik Krzywicki, pierwszy rektor Wolnej Wszechnicy Polskiej, w swoich Wspomnieniach tak pisał o słuchaczach Studium, na którym prowadził seminaria i wykłady socjologiczne:

„Wśród uczestników byli ludzie różnych sfer: tacy, co wyszli spomiędzy włościan, inni spośród inteligencji pracującej, jeszcze inni z ziemiaństwa – osoby różnych przekonań, różnych doświadczeń osobistych, odmiennego punktu widzenia. Ale wszystkich łączyło jedno: zapał do pracy ku korzyści pospólności społecznej. Pobyt wśród tych entuzjastów i entuzjastek był dla mnie swego rodzaju narkotykiem. Ta wiara we własne siły, co wydobywała się w ich wynurzeniach, ta chęć pracy społecznej, co przemawiała całym ich zachowaniem się, jak gdyby mnie odmładzały. Opuszczałem wykład podniecony, z powiększonym zasobem sił do pracy”.

W latach okupacji Helena Radlińska organizowała tajne nauczanie, a jej Studium nie przerwało swoich kursów. Radlińska uczestniczyła także w organizowaniu ruchu oporu. Po wojnie przeniosła się do Łodzi gdzie rozpoczęła pracę na Uniwersytecie Łódzkim – tworzyła dział Pracy Kulturalnej na wydziale pedagogicznym. Zmarła w Łodzi w 1954 r.

Oprócz aktywności społecznej, Helena Radlińska przez całe życie pisała, a jej teksty dotyczyły głównie rozwijającej się przez lata koncepcji pedagogiki społecznej, która była, można powiedzieć, dziełem życia Heleny Radlińskiej. U podstaw tej koncepcji leżało, jak pisała sama autorka, przekonanie o możliwości „przekształcania środowiska społecznego siłami człowieka”.

W dziełach Radlińskiej odnaleźć można nie tylko podstawy nowoczesnej pedagogiki, ale także idei animacji kultury czy koncepcji partycypacji obywatelskiej. Radlińska nie utożsamiała się z najstarszymi definicjami, które podkreślają jako istotne dla wychowania przede wszystkim działanie wychowawców, wpływanie na wychowanków i urabianie ich. Poglądy Radlińskiej na wychowanie utożsamiają ją z kręgiem pedagogów czynu, przeciwstawiającym się wszystkiemu, co krępuje swobodny rozwój człowieka. Sergiusz Hassen określił stanowisko Radlińskiej terminem ”pedagogika przeżywana”, czyli taka, która angażuje całą osobowość, obejmuje umysł uczucia,działania-są to poglądy w stanie ciągłego powstawania, odrzucające sztywną konstrukcję teorii. Radlińska wychowała w zgodzie ze swoją wizją kilka pokoleń pedagogów, którzy w praktyce stosowali głoszone przez nią idee.

Bibliografia:

Irena Lepalczyk, Helena Radlińska. Życie i twórczość, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2001

Ludwik Krzywicki, Wspomnienia (t.3), Czytelnik, Warszawa 1951

*******

Zapraszamy na stronę Miasto Społeczne Warszawa - www.miastospoleczne.pl
Poznaj sylwetki warszawskich społeczników, odkryj, kto i w jaki sposób zmieniał nasze miasto sto lat temu i dawniej.

Projekt "Miasto Społeczne Warszawa" jest realizowany przez Pracownię Badań i Innowacji Społecznych "Stocznia".
 

organizator: Fundacja Pracownia Badań i Innowacji Społecznych "Stocznia"
adres: Bracka 20a, 00-028 Warszawa, woj. mazowieckie
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!

SKOMENTUJ

Uwaga, komentarz pojawi się na liście dopiero po uzyskaniu akceptacji moderatora.


KOMENTARZE

Nie ma żadnych komentarzy
Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy.