DZIŚ

Międzynarodowy Dzień Ludzi StarszychŚwiatowy Dzień WegetarianizmuEuropejski Dzień Ptaków Międzynarodowy Dzień MuzykiMiędzynarodowy Dzień Walki z Wirusowym Zapaleniem Wątroby

Ustawa o finansach publicznych (cz. 5): o dotacjach ze środków europejskich

Ustawa o finansach publicznych reguluje nie tylko zasady przyznawania dotacji z samorządu, ale również odnosi się do środków europejskich. W ostatnim odcinku cyklu artykułów o tej ustawie przedstawiamy podstawowe zasady z tym związane, mogące dotyczyć organizacji pozarządowych.

Wiadomość archiwalna

A A A

autor(ka): Radosław Skiba

2011-02-10, 10.35

Punktem wyjścia dla zmian odnoszących się do gospodarowania środkami europejskimi w nowej ustawie o finansach publicznych jest wyodrębnienie „budżetu środków europejskich”. We wcześniejszym brzmieniu ustawy środki pomocowe stanowiły jeden z elementów dochodów budżetu państwa. W nowej ustawie budżet środków europejskich został wyraźnie zdefiniowany w art. 117 jako: „roczny plan dochodów i podlegających refundacji wydatków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, z wyłączeniem środków przeznaczonych na realizację projektów pomocy technicznej”.

Rodzaje środków europejskich
Budżet środków europejskich obejmuje dochody z tytułu realizacji programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz wydatki na realizację tych programów w części podlegającej refundacji. Środkami europejskimi są np. środki pochodzące z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rybackiego, środki na realizację Wspólnej Polityki Rolnej, ale również niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), czyli środki z Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014, Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2009-2014, Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy.
Zgodnie z art. 187 nowej ustawy za obsługę płatności odpowiada Minister Finansów, natomiast z art. 188 wynika, że zlecenia płatności przekazywane są do Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK). Podstawą dokonania płatności na rzecz beneficjenta jest zlecenie płatności wystawione przez instytucję, z którą beneficjent zawarł umowę na dofinansowanie projektu oraz zgoda dysponenta części na dokonanie płatności (art. 188). Natomiast obieg środków odbywa się na linii: budżet państwa (Ministerstwo Finansów – MF) – Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) – beneficjent. BGK dokonuje wszystkich płatności w programach na rzecz wszystkich beneficjentów (np. organizacji) z rachunków otwartych w tym banku przez MF. Nowa ustawa dopuszcza też przekazywanie płatności zaliczkowych (art. 189)[1].
 
Umowa
Zgodnie z art. 206 ustawy o finansach publicznych szczegółowe warunki dofinansowania każdego projektu muszą zostać określone w umowie o dofinansowanie projektu. Musi ona określać w szczególności:
  1. Opis projektu lub zadania, w tym cel, na jaki przyznano środki, i termin jego realizacji.
  2. Harmonogram dokonywania wydatków, obejmujący okres co najmniej jednego kwartału.
  3. Wysokość przyznanych środków.
  4. Zobowiązanie do poddania się kontroli i tryb kontroli realizacji projektu lub zadania.
  5. Termin i sposób rozliczenia projektu oraz ewentualnych zaliczek.
  6. Formy zabezpieczeń należytego wykonania zobowiązań wynikających z umowy.
  7. Warunki rozwiązania umowy ze względu na nieprawidłowości występujące w trakcie realizacji projektu.
  8. Warunki i terminy zwrotu środków nieprawidłowo wykorzystanych lub pobranych w nadmiernej wysokości lub w sposób nienależny.
Niebezpieczne wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem
W przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich zostaną wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub wykorzystane z naruszeniem procedur albo pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości to na podstawie art. 207 ustawy o finansach publicznych podlegają zwrotowi przez beneficjenta (organizację), w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. A zatem wszelkie naruszenie warunków umowy może zostać uznane za wykorzystanie środków europejskich niezgodne z przeznaczeniem. W szczególności odnosi się to do zmiany celu, na jaki środki europejskie zostały przyznane, ale może dotyczyć też niedotrzymania harmonogramu, przekroczenia limitów przyznanych na poszczególne zadania czy rodzaje wydatków, niedochowania trybu rozliczenia zaliczek itp. Należy zakładać, że w przypadku zmiany okoliczności, zwłaszcza niezależnych od organizacji, możliwe jest renegocjowanie zawartej umowy. Zawsze jednak musi nastąpi to przed dokonaniem zmian, a nie post factum[2].
 
Warto zwrócić uwagę, że organizacja nie jest uprawniona do samodzielnej zmiany żadnych elementów będących składnikami zawartej umowy, w tym budżetu zadania, nawet jeżeli ocenia, że będzie to korzystne z punktu widzenia realizowanego zadania. Umowa wiąże obie strony, które nie mogą jednostronnie zmieniać jej postanowień. Każda zmiana wymaga akceptacji finansującego i podpisania aneksu do umowy. Aneksowanie musi poprzedzać dokonanie zmian, a nie odwrotnie.
 
Zwrot pieniędzy, kary i karne listy
Sankcją za naruszenie zasad właściwego wykorzystania środków europejskich jest konieczność zwrotu otrzymanych środków wraz z odsetkami jak za zaległości podatkowe. Zwrot pieniędzy może odbyć się przez pomniejszenie kolejnej płatności na rzecz organizacji o kwotę podlegającą zwrotowi. Jeśli zajdą okoliczności uzasadniające zwrot dotacji instytucja, która podpisała umowę z organizacją, wzywa ją do zwrotu środków lub do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Po upływie tego terminu, instytucja zarządzająca lub instytucja pośrednicząca, wydaje decyzję o kwocie do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, a także sposób zwrotu pieniędzy. Od decyzji wydanej przez te instytucje organizacja może złożyć odwołanie do właściwej instytucji zarządzającej. Po  wydaniu decyzji w pierwszej instancji przez instytucję zarządzającą organizacja może zwrócić się do tej instytucji z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Jeżeli jednak niewłaściwe wykorzystanie środków wiązało się ze sfałszowaniem dokumentów będących podstawą uzyskania płatności, niezrealizowaniem projektu z własnej winy lub popełnieniem przestępstwa, beneficjent zostaje wykluczony z możliwości ubiegania się o środki europejskie na okres 3 lat. Wykluczenie następuje także w przypadku niezwrócenia w terminie kwestionowanych kwot (art. 207 ust. 4).
Ustawa o finansach publicznych przewiduje też utworzenie rejestru podmiotów wykluczonych, dostępnego dla wszystkich instytucji zarządzających, pośredniczących, wdrażających oraz dla instytucji certyfikującej (art. 210). Prowadzi go Minister Finansów – on też ustala zasady wprowadzania i udostępniania zawartych w nim informacji. Według Rozporządzenia MF z dn. 23 czerwca 2010 r. w sprawie rejestru podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, organizacje wykluczone z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Zgodnie z art. 207 ustawy o finansach publicznych są one zgłaszane do rejestru przez właściwe instytucje, które udzieliły dotacji niezwłocznie po dniu, w którym decyzja określająca kwotę dotacji przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu tych środków stała się ostateczna, lub po stwierdzeniu, że dotacja została przekazana na podstawie sfałszowanych lub poświadczających nieprawdę dokumentów, organizacja ze swojej winy nie zrealizowała celu projektu lub wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem było związane z popełnieniem przestępstwa. Wykluczona organizacja oraz instytucja, która ją zgłosiła, są pisemnie powiadamiane o wpisie w rejestrze. Wpis do rejestru jest usuwany z urzędu, niezwłocznie po upływie okresu wykluczenia. O usunięciu wpisu organizacja oraz właściwa instytucja są zawiadamiane pisemnie w terminie 14 dni od dnia jego usunięcia.
 
Kiedy można uniknąć konieczności zwrotu dotacji
Na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych organy administracji publicznej (minister, wojewoda, wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, marszałek województwa, instytucja zarządzająca, pośrednicząca lub wdrażająca) mogą na wniosek organizacji pozarządowej, w drodze decyzji, umorzyć w całości lub części albo odroczyć spłatę lub rozłożyć na raty, kwotę dotacji do zwrotu. Przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu, odroczeniu spłaty lub rozłożeniu na raty kwoty dotacji, którą organizacja jest zobowiązana zwrócić bierze się pod uwagę (zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych) ważny interes dłużnika (organizacji). Jeśli konieczny jest zwrot całości lub części dotacji może to być niekiedy ostatnia szansa na uniknięcie katastrofy finansowej i uratowanie organizacji. Organizacja może na podstawie tego przepisu zwrócić się z wnioskiem o umorzenie, odroczenie spłaty lub rozłożenie na raty zwracanej dotacji, zwłaszcza gdy do wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem nie doszło w wyniku celowego działania, mającego charakter defraudacji, lecz było ono wynikiem czynników zewnętrznych lub błędu, a zwrot dotacji mógłby wiązać się z utratą płynności finansowej oraz ryzykiem zakończenia działalności tej organizacji.
 
PODSTAWA PRAWNA
  • Ustawa z dn. 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.)
  • Ustawa z dn. 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.)
  • Ustawa z dn. 27 sierpnia – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241 z późn. zm.)

[1] dr Jolanta Adamiec, Budżet państwa a budżet środków europejskich, w: Porównanie ważniejszych regulacji projektowanej i obecnej ustawy o finansach publicznych, Biuro Analiz Sejmowych, lipiec 2009, druk sejmowy 1181
[2] ibidem
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!

SKOMENTUJ

Uwaga, komentarz pojawi się na liście dopiero po uzyskaniu akceptacji moderatora.


KOMENTARZE

Nie ma żadnych komentarzy - dodaj komentarz
Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy.