Od 2001 r. obowiązuje Ustawa z dn. 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2010 r., Nr 46, poz. 276). Najogólniej mówiąc dotyczy ona zabezpieczenia i zapobiegania nielegalnym transakcjom finansowym, zwłaszcza tym związanym ze zorganizowanymi grupami przestępczymi. Wśród instytucji, które mają obowiązek stosować procedury zabezpieczające są np. banki, domy maklerskie, ale także fundacje (od 2004 r.) i stowarzyszenia (od 2009 r.). Te ostatnie znalazły się na tej liście po nowelizacji ustawy z 2009 r., a ich obowiązki obejmują m.in. rejestrację transakcji powyżej 15 tys.euro. Przez transakcje można tu rozumieć m.in. wpłaty i wypłaty w formie gotówkowej lub bezgotówkowej, w tym przekazy pieniężne od osób fizycznych i prawnych. W praktyce oznacza to, że wszystkie darowizny i dotacje wyższe niż 15 tys. euro organizacje powinny rejestrować u Głównego Inspektora Informacji Finansowej.

Z ustawy wynika, że…

Z ustawy wynika, że organizacjami zobowiązanymi do jej stosowania, czyli „instytucjami obowiązanymi” są również fundacje i stowarzyszenia. Ich obowiązki to:

• stworzenie i przyjęcie procedury wewnętrznej polityki bezpieczeństwa finansowego organizacji - powinna ona zostać przyjęta (zatwierdzona) przez odpowiednie władze uchwałą (zgodnie ze statutem organizacji – może to być np. zarząd). Przykładowa formuła, takiej procedury, którą przedstawiamy w załączeniu została wypracowana przez grupę organizacji i kancelarii prawnych. Zdajemy sobie sprawę z jej możliwych braków związanych ze specyficznymi potrzebami konkretnych organizacji, ale proponujemy potraktować ją jako pewien punkt wyjścia, wzór, na podstawie którego można stworzyć procedurę dostosowaną do wymagań swojej własnej organizacji;
• wybranie osoby/osób odpowiedzialnych w organizacji za przestrzeganie i stosowanie procedury bezpieczeństwa finansowego - o tym, jaka osoba zostanie wybrana decyduje najczęściej zarząd (także w formie uchwały), jest to bowiem związane z zapewnieniem bezpieczeństwa finansowego organizacji, co mieści się w zakresie kompetencji zarządu – zarządzanie majątkiem organizacji. Warto jednak sprawdzić w statucie, czy to na pewno decyzja zarządu i czy nie musi ona być potwierdzona przez inne władze organizacji;
• wybrana przez organizację osoba/osoby muszą uzyskać certyfikat - w tym celu konieczne jest przejście e-learningowego szkolenia, które udostępnione zostało przez GIIF na stronie: http://www.giif.wortalszkoleniowy.pl/;
• rejestracja transakcji powyżej 15 tys. euro - w tym także transakcji powiązanych, to znaczy takich, których suma jest wyższa niż 15 tys. euro (np. dotacja w trzech transzach).

Co udało się wypracować organizacjom, prawnikom i RDPP?

Ustawa jest trudna i niewiele organizacji wie „jak ugryźć” procedury, co trzeba rejestrować, kiedy, itd. W związku z tym przed rokiem zawiązała się grupa organizacji, która wraz z prawnikami i Radą Działalności Pożytku Publicznego (RDPP) próbowała zgłębić ten temat i w ten sposób wspomóc wszystkie organizacje. Oto, co w dużym skrócie wydarzyło się i nadal dzieje z ich inicjatywy w tej sprawie:

1. We wrześniu 2009 r. sprawą stosowania ustawy i przestrzegania wynikających z niej procedur zainteresowała się Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, wysyłając list z prośbą o interpretację do Głównego Inspektora Informacji Finansowej (z pytaniami oraz odpowiedzią GIIF można się zapoznać na stronie www.mf.gov.pl). Główne kwestie poruszane w piśmie dotyczyły następujących zagadnień:

• Czy wszystkie fundacje są tzw. „instytucjami obowiązanymi” zgodnie z ustawą, czyli czy muszą rejestrować transakcje powyżej 15 tys. euro?
• Czy każde stowarzyszenie jest instytucją do tego obowiązaną?
• Jakie transakcje podlegają rejestracji w przypadku stowarzyszeń i fundacji?

Z odpowiedzi udzielonej przez Głównego Inspektora wynika, że obowiązek rejestrowania transakcji spoczywa na wszystkich fundacjach i stowarzyszeniach.

2.     Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych zwróciła się do programu Centrum Pro Bono z prośbą o pomoc w znalezieniu kancelarii prawnej, która bezpłatnie przygotuje ekspertyzę prawną w tym zakresie. W sprawę zaangażowała się Kancelaria Salans. Prawnik Kancelarii - Marek Niedużak potwierdził i ogólnie opisał obowiązki fundacji i stowarzyszeń w zakresie stosowania ustawy (w załączeniu).

3.     Następnie zawiązała się grupa organizacji, które postanowiły zająć się tym tematem m.in. poprzez stworzenie standardowych procedur związanych z polityką bezpieczeństwa finansowego wynikających z ustawy i możliwych do stosowania przez organizacje. W skład grupy weszły: Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Fundacja Uniwersyteckich Poradni Prawnych, Fundacja Centrum Partnerstwa Publiczno-Prywatnego. 

4.     Rada Działalności Pożytku Publicznego na posiedzeniu z 3 grudnia 2009 r. zajęła się sprawą stosowania ustawy przez organizacje pozarządowe (/wiadomosci/500680.html). Także na posiedzeniu w dniu 17 czerwca 2010 r. dyskutowano o tym problematycznym dla NGO akcie prawnym (/wiadomosci/566657.html).

5.     W tym czasie trwały prace zespołu organizacji, RDPP i doradców z Firmy PricewaterhouseCoopers. Na początku lipca 2010 r. RDPP przygotowała pismo do Ministerstwa Finansów, w którym postulowała zwolnienie organizacji pozarządowych z obowiązku rejestrowania transakcji bezgotówkowych, których równowartość przekracza 15 tys. euro. RDPP argumentowała, że transakcje te są już objęte rejestrami oraz raportami przesyłanymi do Głównego Inspektora Finansowego przez banki. Niestety, Ministerstwo Finansów nie zgodziło się na stosowanie tej wydawałoby się racjonalnej interpretacji, która zapobiega niepotrzebnemu, podwójnemu stosowaniu środków bezpieczeństwa - przez banki i przez organizacje pozarządowe (list oraz odpowiedź ministerstwa w załączeniu).

Co dalej? Jak organizacje mają żyć z tą ustawą?

Organizacje powinny pamiętać o trzech opisanych przez nas wcześniej obowiązkach związanych z ustawą: procedurze, „ochroniarzu” i rejestracji transakcji. Wydaje się, że najbardziej obciążającym, jeśli chodzi o „życie” codzienne organizacji, jest obowiązek rejestracji transakcji powyżej 15 tys. euro, zwłaszcza w kontekście rejestracji transakcji bezgotówkowych Warto zapoznać się z najczęściej zadawanymi pytaniami dotyczącymi stosowania ustawy na stronie Ministerstwa Finansów (http://www.mf.gov.pl/dokument.php?const=7&dzial=85&id=197177). Mamy też nadzieję, że podane przez nas wskazówki będą pomocne w dostosowaniu się do przepisów ustawy.

Komentarz Anny Sienickiej, członkini RDPP

Ustawa ta wprowadza szereg trudnych do wypełnienia obowiązków dla organizacji pozarządowych, wiążących się z dodatkowym nakładem pracy oraz środków finansowych, których zazwyczaj organizacje pozarządowe nie posiadają. Na tle uregulowań europejskich są to bardzo restrykcyjne przepisy, zwłaszcza jeśli chodzi o obowiązki organizacji pozarządowych, które zostały zrównane z innymi podmiotami, bez jakiegokolwiek uwzględnienia specyfik działalności tych podmiotów.

Obecnie trwają prace nad nowelizacją Ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Mamy nadzieję, że w wyniku tych prac obciążenia organizacji pozarządowych zostaną złagodzone, i że podczas prac nad nowelizacją uwzględniona zostanie specyfika działalności organizacji pozarządowych. Rada Działalności Pożytku Publicznego będzie starała się o udział w konsultacjach tej nowelizacji.