Wybory samorządowe zostały uznane za test w nadchodzących wyborach prezydenckich w listopadzie 2010 r. i w lutym 2011 r., kiedy to  prezydent Łukaszenko będzie ubiegał się o ponowny wybór. W tej sytuacji  polityczny nacisk na społeczeństwo obywatelskie i na przywódców opozycji politycznej wzrósł dramatycznie.

Skrót prezentacji:

Niemiecka organizacja „Wymiana Europejska", we współpracy z partnerami: „Centrum Praw Człowieka Viasna" oraz „Białoruskim Komitetem Helsińskim", wspierała kampanię Inicjatywy „Obrońcy praw człowieka dla wolnych wyborów" służącą monitorowaniu wyborów lokalnych na Białorusi. Wybory miały miejsce pomiędzy 20 a 25 kwietnia 2010 roku. Projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Amerykańskiego German Marshall Fund of United States (GMFUS) oraz Ambasady Królestwa Niderlandów (MATRA) w Warszawie.

Inicjatywa „Obrońcy praw człowieka dla wolnych wyborów" w „Okresowym raporcie z monitoringu wyborów lokalnych w 2010 r." przyjęła  z zadowoleniem poprawki do ordynacji wyborczej przyjęte 4 stycznia, jako zgodne z wymogami stawianymi przez ODIHR-OBWE oraz lokalnych ekspertów. Za szczególnie istotne uznano usunięcie kilku ograniczeń w zakresie zgłaszania i rejestracji kandydatów. Brak przejrzystości procedury oceny wniosków potencjalnych kandydatów w dalszym ciągu umożliwia jednakże komisjom wyborczym traktowanie kandydatów krytycznych wobec reżimu w sposób dyskryminujący.

Pomimo zmian w ordynacji wyborczej, obserwatorzy wyborów krajowych nie dostrzegają znaczących postępów w dziedzinie demokratyzacji procesu wyborczego. Podobnie jak podczas poprzednich kampanii wyborczych, w 2010 r. wybory lokalne na Białorusi zostały przyćmione przez poważne i systematyczne naruszenia standardów wyborów demokratycznych. Najważniejsze zmiany w ordynacji wyborczej albo były wyłącznie stosowane formalnie albo wcale nie zostały zastosowane. Podczas całego procesu wyborczego, począwszy od tworzenia komisji wyborczych oraz zgłaszania kandydatów, a skończywszy na samej kampanii wyborczej, zaobserwowano poważne akty manipulacji, które stawiały w niekorzystnej sytuacji kandydatów krytycznych wobec reżimu. Na przykład wobec tych kandydatów i ich zwolenników skierowane były akty represji władz lokalnych i służb bezpieczeństwa. Przedsiębiorstwa państwowe i instytucje publiczne były bezpośrednio zaangażowane we wspieranie kampanii wyborczych kandydatów lojalnych wobec reżimu. Działacze oraz członkowie opozycji poddawani byli presji ze strony swoich przełożonych w pracy lub zwalniani. Media państwowe nie przekazywały prawie żadnych informacji o wyborach i prowadziły kampanię na rzecz kandydatów lojalnych wobec reżimu.

Miało za to miejsce wiele sytuacji, w których doszło do ocenzurowania materiałów wyborczych i występów radiowych kandydatów opozycyjnych. W szczególności, poważne nieprawidłowości stwierdzono podczas głosowania przedterminowego i w ramach procedury „domowego głosowania" czyli głosowania w domu, a także podczas procesu liczenia głosów. Ponadto prawie wszystkie odwołania, które zostały złożone przed, podczas i po dniu wyborów, zostały odrzucone przez  odpowiednią komisję wyborczą.

Inicjatywa „Obrońcy praw człowieka dla wolnych wyborów" domaga się następujących zmian w ordynacji wyborczej:

A. Wprowadzenia prawnie określonych kryteriów oceny kandydatów dla  regionalnych i lokalnych komisji wyborczych;

B. Możliwości przyjęcia do komisji wyborczych  przedstawicieli partii politycznych, które wysuwają kandydatów;

C. Usunięcia możliwości wydania  przez władze lokalne  zakazu   prowadzenia kampanii wyborczej w głównych strefach śródmiejskich;

D. Ograniczenia możliwości przedterminowego głosowania poprzez wprowadzenie jasnych kryteriów jego stosowania;

E. Ograniczenia  tzw. „domowego głosowania" za pomocą przenośnych urn: wprowadzenia nadzoru obserwatorów wyborów oraz przedstawicieli kandydatów nad procesem głosowania do urn przenośnych. Powinni oni poświadczyć swoim podpisem  zgodność z prawem przebiegu konkretnego „domowego głosowania";

F. Stworzenia systemu wspólnego liczenia głosów przez członków komisji wyborczej oraz odrębnego ogłaszania wyników: głosowania przedterminowego,  „domowego głosowania" i  głosowania w dniu samych wyborów;

G. Możliwości przeprowadzania nieograniczonych obserwacji procesu liczenia głosów dla obserwatorów krajowych i ich przedstawicieli;

H. Rozszerzenia działalności obserwatorów krajowych na wszystkich etapach kampanii wyborczej.

Pełen raport  Inicjatywy „Obrońcy praw człowieka dla wolnych wyborów" znaleźć można na stronie: http://european-exchange.org/fileadmin/user_upload/BELARUS_loc_el_en_corr11.pdf

Więcej informacji na temat monitorowania wyborów lokalnych w 2010 r. i wyborów parlamentarnych w 2008 r. zobacz:
European Exchange (Wymiana Europejska): http://european-exchange.org/index.php?id=202

Białoruski Komitet Helsiński: www.belhelcom.org

Centrum Praw Człowieka Viasna: http://spring96.org/en/