DZIŚ

Światowy Dzień Informacji

kalendarz | termin ucieka | newsletter | dodaj wiadomość

Umowa barterowa

Rozliczanie transakcji np. między organizacją i firmą lub dwiema organizacjami nie zawsze musi odbywać się w formie gotówkowej. Niekiedy można rozważyć zastosowanie wymiany barterowej.

Wiadomość archiwalna

A A A

autor(ka): Radosław Skiba

2010-02-02, 11.58

Umowa barterowa to wymiana usługi za usługę, towaru za towar, towaru za usługę lub usługi za towar. Jest to tzw. umowa nienazwana, czyli nie ma określonej prawem definicji. Polega na wzajemnej wymianie, bez konieczności sięgania po pieniądze. Odbywa się więc bez udziału gotówki, ale wymieniane towary/usługi, powinny być sobie równe co do wartości. Pomimo braku rozliczenia w pieniądzach, ma charakter umowy odpłatnej (tak jak np. najem).

Można też powiedzieć, że zakładająca wzajemną kompensację należności umowa barteru to dwie wzajemne umowy sprzedaży w jednej.
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 26.08.2004, I CK 210/04, Biul. SN 2005/2/13) umowa barterowa jest konsensualna (czyli wynika ze zgodnych oświadczeń woli obu stron), odpłatna i wzajemna. Także zdaniem Sądu Najwyższego barter wykazuje najwięcej podobieństw do umowy zamiany. Umowa zamiany została uregulowana w art. 603 k.c., zgodnie z którym każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy, w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy. Do umowy zamiany stosuje się przepisy o sprzedaży (art. 604 k.c.). Należy jednak pamiętać, że przedmiotem umowy zamiany są tylko rzeczy, natomiast w transakcjach barterowych mogą to być także usługi.
Czym umowa barterowa nie jest?
Od umowy barterowej należy odróżnić umowę kompensacyjną, czyli kontrakt, w ramach którego sprzedający zgadza się przyjąć część ceny towaru/usługi w pieniądzach, a resztę w towarach/usługach. Umowa barterowa zakłada natomiast wyłącznie rozliczenia niepieniężne.
Czym zaś różni się barter od sponsoringu? Sponsoring może być rodzajem umowy barterowej, w której świadczenie sponsorowanego będzie usługą reklamową, a świadczenie sponsora będzie rzeczowe, a nie pieniężne (czyli wymiana usługi reklamowej za inne usługi lub rzeczy). Sponsoring nie musi przybierać postaci barteru, ponieważ może polegać na przekazaniu pieniędzy przez sponsora albo może odpowiadać umowie darowizny (brak obowiązku świadczenia po stronie sponsorowanego). Ostatecznie to, czym dany „sponsoring” jest, wynika z treści umowy.
Forma i treść umowy
Umowa barterowa może być zawarta w dowolnej formie: pisemnej, ustnej, za pomocą wymiany e-maili, faxów itp. Należy jednak zalecić, by była sporządzona na piśmie i – co równie ważne – podpisana przez osoby do tego uprawnione (członków zarządu lub pełnomocników).
Umowa barterowa powinna zawierać:
  • wskazanie daty i miejsca zawarcia umowy;
  • dokładne określenie stron umowy, ze wskazaniem osób uprawnionych do ich reprezentowania, podstawy umocowania tych osób (członkostwo w zarządzie lub status pełnomocnika) oraz dowody potwierdzające tę okoliczność (aktualny odpis z KRS, pełnomocnictwo etc., które mogą być załącznikami do umowy);
  • określenie ilości, jakości, oznaczenie wartości towarów, oznaczenie terminów i warunków dostawy;
  • określenie specyfikacji usług, oznaczenie ich wartości oraz dokładne sprecyzowanie terminów ich wykonania;
  • określenie uprawnień stron oraz zasad postępowania w przypadku niewykonania lub nieprawidłowego wykonania umowy barterowej; chodzi tu m.in. o wezwanie do prawidłowego wykonania umowy, klauzulę odstąpienia od umowy „wzmocnioną” karą umowną itp.
W celu osiągnięcia pełnej jasności zapisów, może zawierać „słowniczek” istotnych terminów występujących w danej umowie. W umowie należy także wskazać sąd właściwy do rozpatrywania sporów (np. sąd arbitrażowy), a także sąd właściwy miejscowo.
Wzór umowy barterowej można znaleźć na stronie www.dobrybiznes.info, prowadzonej przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce - kliknij tutaj, aby przejść do wzoru umowy.
 
Umowa barterowa a działalność gospodarcza
Ważne jest, czy umowa barterowa zawierana jest w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, czy też nie. Ponieważ istotą umowy barterowej jest wzajemna dostawa towarów oraz świadczenie usług, to najczęściej zawierana jest ona przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą (w ramach prowadzonej działalności handlowej/usługowej). Niemniej jednak umowa barterowa może zostać zawarta także pomiędzy organizacjami, które na jej podstawie „wymieniać się” będą usługami świadczonymi w ramach swojej działalności statutowej.

Jeśli jest taka potrzeba, organizacje mogą w takiej sytuacji zawrzeć także umowę o współpracy, ale ta umowa stwarza tylko ramy, które należy wypełnić konkretnymi działaniami. Ostatecznie pamiętajmy, że decydująca jest zawsze treść umowy, a nie jej nazwa. Jeżeli więc umowa o współpracy wystarczająco precyzyjnie określa, jakimi usługami (towarami) i na jakich zasadach organizacje będą się „wymieniały”, to taka umowa siłą rzeczy ma cechy umowy barterowej.

Podatek dochodowy od osób prawnych
W barterze przychodem jest wartość wzajemnych świadczeń w ramach zawartej umowy. Oblicza się ich wartość na podstawie przeciętnych cen stosowanych do rzeczy tego samego rodzaju i gatunku w dniu wymiany. Podatek płaci się od dochodu uzyskanego przez podatnika, czyli od różnicy przychodów i kosztów nabycia towarów, pomniejszonych o koszty sprzedaży. Za datę powstania przychodu uważa się dzień wydania rzeczy lub wykonania usługi, nie później niż na dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności.
Zgodnie ze stanowiskiem organów skarbowych (postanowienie z dn. 20.06.2006 r. Naczelnika US w Sopocie; sygn. PDOP/423-7/06) „umowa barterowa jest umową wzajemną, a do istoty wzajemności należy, że między świadczeniami stron zachodzi stosunek ekwiwalentności, tj. równowartości. Należy podkreślić, że opodatkowana nie jest różnica wartości świadczeń wzajemnych wynikająca z umowy zawartej między kontrahentami, ale dochód uzyskany w cenie towarów i usług (wymieniane produkty powinny mieć równą wartość)”.
Przykład: Organizacja sprzedaje meble biurowe wykonywane przez mieszkańców noclegowni, a firma B węgiel. Na podstawie umowy barterowej organizacja zobowiązuje się dostarczyć firmie B 100 biurek po 500 zł, a firma B dostarczyć organizacji 10 ton węgla po 5000 zł za tonę. Organizacja kupuje produkty do produkcji biurek po 200 zł, a firma B węgiel z kopalni po 4000 zł za tonę. Przychód organizacji z tytułu umowy barterowej to 50 tys. zł (500 zł x 100), a dochód to (500 zł – 200 zł) x 100 = 30 tys. zł. Natomiast przychód firmy B to również 50 tys. zł (5000 zł x 10), a dochód 10 tys. (/5000 – 4000/ x 10).
Co do zasady, organizacja powinna zapłacić podatek dochodowy w przypadku umowy barterowej. Jednak należy pamiętać, że w sytuacji, gdy dochód powstaje po stronie organizacji pozarządowej i będzie przeznaczony na działania statutowe, zapewne będzie zwolniony z podatku dochodowego, zgodnie z zasadami określonymi w art. 17 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Podatek VAT

Z charakteru umowy barterowej wynika, że to czym i jak wymieniają się strony umowy można uznać za odpłatną dostawę towarów lub za odpłatne świadczenie usług podlegające opodatkowaniu VAT. Dzieje się tak dlatego, że odpłatność nie musi mieć formy pieniężnej i także świadczenie rzeczowe można uznać za „odpłatne” (za: S. Liżewski, Podatkowe skutki umów barterowych, „Prawo Przedsiębiorcy” 2008, nr 24, s. 12).

Podstawą opodatkowania VAT jest obrót, czyli kwota ze sprzedaży pomniejszona o kwotę podatku należnego (art. 29 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług). Zgodnie z art. 29 ust. 3 tej ustawy, jeżeli należność jest określona w naturze, podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa towarów lub usług pomniejszona o kwotę podatku.
Mamy tu do czynienia z rozliczeniem VAT jako oddzielnych sprzedaży usług czy towarów każdej ze stron umowy. Każda ze stron rozlicza VAT od jej świadczeń określonych w umowie według zasad takich samych, jak przy sprzedaży przedmiotu umowy w normalnej sprzedaży.
W przypadku VAT podatnicy dokonujący wymiany barterowej jako podstawę opodatkowania powinni wykazywać rynkową wartość wymienianych towarów lub usług. Definicja „wartości rynkowej” jest dość skomplikowana. Ogranicza ona stronom możliwość dowolnego kształtowania wartości towarów i usług, którymi się wymieniają, utrudniając prawidłowe określenie podstawy opodatkowania. Może się więc zdarzyć, że organy skarbowe będą kwestionowały przyjętą w umowie barterowej wartość świadczenia i ustalać ją na podstawie wskazanej wcześniej definicji.
Przykład: Strony umowy określiły, że wymieniają się usługami. Strona A świadczy usługi doradztwa prawnego o wartości 200 zł za godzinę, a strona B świadczy usługi informatyczne o wartości 100 zł za godzinę. Urząd skarbowy ustalił, że w miejscowości, w której działają strony umowy, usługi doradztwa prawnego świadczone są według stawki 500 zł za godzinę, a usługi informatyczne – 250 zł za godzinę. W związku tym VAT należy obliczać od tych wyższych wartości.
 
Dokumentowanie świadczeń w ramach umowy barterowej odbywa się na tych samych zasadach, jak w przypadku zwykłych (rozliczanych pieniężnie) transakcji. Ponieważ jednak w wypadku tej umowy każda ze stron jest równocześnie sprzedawcą i nabywcą, to jeżeli obie strony są podatnikami VAT, to należy wystawić dwie faktury. Jeżeli podatnikiem jest tylko jedna ze stron, wówczas tylko ona wystawia fakturę (za: S. Liżewski, op.cit., s. 12).
W wystawionych fakturach należy wskazać właściwą stawkę VAT dla towarów/usług, których dotyczy umowa (stawki są różne w zależności od rodzaju towarów i usług, np. 22%, 7%, 0%).

PODSTAWA PRAWNA:

  • Ustawa z dn. 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), art. 603 – 604 i inne
  • Ustawaz dn. 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 54, poz. 654 z późn. zm.)

  • Ustawa z dn. 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 z późn. zm.)

źródło: inf. własna
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!

SKOMENTUJ

Uwaga, komentarz pojawi się na liście dopiero po uzyskaniu akceptacji moderatora.


Wzór umowy barterowej - 2013-07-08, 12:08
Podatki - 2011-05-25, 17:35
Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy.