DZIŚ

Dzień Pizzy

Działalność odpłatna statutowa i gospodarcza - zyski i ryzyko

Większość organizacji marzy o stabilności finansowej i poszukuje źródeł finansowania dających większą swobodę i możliwość elastycznego dopasowania się do swoich aktualnych potrzeb.

Wiadomość archiwalna

A A A

autor(ka): Teresa Zagrodzka

2009-05-22, 14.27
Wiadomo, że organizacje mogą prowadzić działalność gospodarczą oraz działalność odpłatną statutową – bez względu na to, czy posiadają status organizacji pożytku publicznego (OPP), czy nie. Warto zastanowić się, która z tych form i w jakiej sytuacji jest bardziej odpowiednia.
 

Prowadzenie odpłatnej działalności statutowej wiąże się z istotnymi ograniczeniami

Jak wynika z ustawy o działalności pożytku publicznego, odpłatna działalność statutowa to „działalność w zakresie wykonywania zadań należących do sfery zadań publicznych, w ramach realizacji przez organizację pozarządową (…) celów statutowych, za którą pobiera wynagrodzenie”. Działalność ta musi się więc mieścić w sferze zadań publicznych wymienionych w art. 4 pkt 1 tej ustawy. Są to np. pomoc społeczna, działalność charytatywna, promocja zatrudnienia, edukacja, kultura, ekologia itd. Jest to bardzo szeroka lista obszarów działań, w której zawiera się większość działań statutowych prowadzonych przez organizacje. Przy podejmowaniu decyzji o prowadzeniu odpłatnej działalności statutowej należy się jednak upewnić, czy obszar, w którym chcemy prowadzić tę działalność, jest wymieniony w sferze zadań publicznych.

 
„Zero” zysku?
Kolejne ograniczenia są związane z planem finansowym takiej działalności. Kalkulacja kosztów bezpośrednich odpłatnej działalności statutowej musi być niższa niż spodziewane „wynagrodzenie”, czyli przychody.
Kalkulacja kosztów bezpośrednich oznacza, że nie można tu doliczyć np. kosztów administracyjnych, takich jak obsługa księgowa, koszty utrzymania lokalu itd., czyli wydatków, które, jak wiemy, również stanowią koszty danej działalności. Kosztów tych nie można pokryć z przychodów z odpłatnej działalności statutowej. W efekcie oznacza to, że odpłatna działalność statutowa w pewnym sensie jest skazana na „deficytowość”, to znaczy, że przychody z tej działalności – na poziomie kalkulacji – nie mogą pokryć wszystkich bezpośrednich i pośrednich kosztów danego przedsięwzięcia. W konsekwencji więc prowadzenie odpłatnej działalności statutowej nie jest „samowystarczalne” i wymaga dodatkowych przychodów na pokrycie danej działalności.
 
Ale można też na to spojrzeć z drugiej strony: przychody z odpłatnej działalności statutowej mogą stanowić istotne wzmocnienie budżetu danego przedsięwzięcia w zakresie kosztów bezpośrednich.
 
Warto też na chwilę zatrzymać się przy sformułowaniu „kalkulacja kosztów”, o którym mówi ustawa. Kalkulacja jest pewnym założeniem, które w rzeczywistości może się różnić od planu pierwotnego. Organizacja powinna sporządzić taką kalkulację przed podjęciem danego działania. Na poziomie kalkulacji wartość spodziewanego wynagrodzenia nie może być wyższa od wartości kosztów bezpośrednich, a więc wynik założonych kosztów bezpośrednich i przychodów z odpłatnej działalności statutowej może być równy lub mniejszy od 0 zł.
Jeśli jednak w rzeczywistości koszty bezpośrednie okażą się niższe niż osiągnięte przychody, wówczas organizacja „wygeneruje” dochód z odpłatnej działalności statutowej. Jest to dopuszczalna sytuacja, o której mówi ustawa (art. 8 pkt 2), stwierdzając, że osiągnięty dochód musi służyć wyłącznie realizacji zadań publicznych lub celów statutowych organizacji. Ale w tej sytuacji organizacja powinna wyjaśnić przyczynę tej sytuacji i zweryfikować na przyszłość kalkulację kosztów.
 
Ograniczenie w wynagrodzeniach personelu
Ustawa narzuca bardzo istotne ograniczenie w poziomie wynagrodzeń personelu, tym trudniejsze do spełnienia, że obejmujące wynagrodzenia wszystkich osób zatrudnionych w organizacji, zarówno w obszarze odpłatnej, jak i nieodpłatnej działalności statutowej. Co istotne, ustawa nie precyzuje tytułu zatrudnienia, a więc limit obejmuje zarówno zatrudnionych na umowie o pracę, jak i z tytułu umowy cywilnoprawnej (np. umowy zlecenia), i wynosi max 1,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni (za 2008 r. jest to kwota 3179,01 zł, a więc 1,5-krotność wynosi: 4768,52 zł).
 
Limit ten może być trudny do wypełnienia przez organizacje, szczególnie z dużych miast, gdzie wymagania płacowe pracowników posiadających odpowiednie kwalifikacje są niekiedy wyższe.
Warto tu podkreślić, że ustawa narzuca ograniczenie na każde wynagrodzenie wypłacone przez organizację osobie fizycznej. Nawet jednokrotne zawarcie umowy z wynagrodzeniem powyżej tego limitu, np. umowy o dzieło z autorem publikacji w ramach projektu, na który organizacja otrzymała dofinansowanie (w obszarze nieodpłatnej działalności statutowej), powoduje złamanie tego warunku.
 
Kiedy więc należy rozważyć odpłatną działalność statutową?
Odpłatna działalność statutowa nie daje możliwości swobodnego generowania zysku i narzuca ograniczenia w poziomie wynagrodzeń, ale jest źródłem przychodów, które mogą stanowić istotne uzupełnienie budżetu danej działalności. Ten rodzaj „odpłatności” świadczeń może być korzystny dla tych organizacji, dla których limit wynagrodzeń nie stanowi ograniczenia rozwoju i które poszukują uzupełnienia finansowania swojej działalności mieszczącej się w obszarze zadań publicznych.
 
Działalność gospodarcza to dla organizacji wyjście na szerokie wody
Działalność gospodarcza zakłada prowadzenie działań ciągłych, mających na celu generowanie zysku finansowego. Warto podkreślić, że celem prowadzenia działalności gospodarczej jest właśnie zysk, a więc zamiarem naczelnym jest „wyprodukowanie” nadwyżki przychodów nad kosztami, czyli wyniku dodatniego. Zysk z działalności gospodarczej powinien być przeznaczony na realizację celów statutowych.
 
Organizacja z chwilą rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej staje się przedsiębiorcą, a więc m.in. musi dokonać wpisu do rejestru przedsiębiorców (KRS), w konsekwencji ma obowiązek składania sprawozdań do KRS, ponosi opłaty, z których wcześniej była zwolniona, obowiązują ją też zapisy ustawy o rachunkowości – w tym wzór sprawozdania finansowego, sposób jego upublicznienia czy wymogi dotyczące przeprowadzenia audytu).
 
Koszty stałe – umiejętny rozdział na różne rodzaje działalności
Działalność gospodarcza prowadzona jest w organizacjach obok naczelnej, nieodpłatnej działalności statutowej. Stąd niezwykle istotne jest precyzyjne rozdzielenie tych rodzajów działań na poziomie kosztów wspólnych, np. wynagrodzeń osób zarządzających czy kosztów administracyjnych – wynajmu lokalu wraz z opłatami, kosztów usług komunikacyjnych itd. Koszty i przychody działalności gospodarczej mogą być traktowane jak „wydzielony projekt” i zgodnie z przyjętą w organizacji proporcją przypisywania kosztów stałych działalność ta powinna „zaabsorbować” odpowiednią dla siebie wartość tych kosztów.
Szczególnie istotne jest też umiejętne przestrzeganie zasad korzystania ze środków trwałych będących w posiadaniu organizacji, w ramach obu rodzajów działalności. Koszty działalności gospodarczej nie powinny być w żadnej mierze finansowane z przychodów przeznaczonych na działania statutowe.
 
Działania gospodarcze – obszar czysto komercyjny?
Jeśli organizacja stanie się przedsiębiorcą, musi zwracać uwagę na typowe na otwartym rynku mechanizmy: istniejącą konkurencję, marketing, kreowanie marki, efektywne zarządzanie zmierzające do osiągnięcia jak najwyższych przychodów przy racjonalnych kosztach itd. W kulturze zarządzania organizacją może to oznaczać niekiedy rewolucję trudno akceptowalną przez członków zespołu.
Jeśli działania gospodarcze prowadzone są w obszarach całkowicie różnych od głównych celów statutowych, organizacja narażona jest również na ryzyko czysto „komercyjnego” charakteru tej działalności. O ile w przypadku działań statutowych zwykle można liczyć na osobiste zaangażowanie pracowników w pracę w organizacji, co w dużej mierze stanowi siłę sektora pozarządowego, o tyle trudno wymagać zaangażowania w typową sprzedaż „produktów”. Dlatego przy wyborze obszaru działań gospodarczych warto zastanowić się, czy w zakresie celów statutowych nie ma obszarów, w których organizacja mogłaby prowadzić działania gospodarcze, choć tu również należy mieć na uwadze klarowne rozdzielenie usług, które organizacja świadczy bezpłatnie, i tych, za które pobiera wynagrodzenie.
 
Działania gospodarcze – nowe możliwości oddziaływania
Tradycyjnie organizacje mogą realizować takie pomysły, na jakie znajdą dofinansowanie. Ale mogą też próbować zaproponować swoje odpłatne usługi, które będą elementem realizacji ich celów statutowych i na które w dodatku znajdą się nabywcy. Działalność gospodarcza daje też szansę na realizację nowatorskich pomysłów wykraczających poza standardowe projektowe finansowanie.
Organizacje przyzwyczaiły swoich beneficjentów do „bezpłatnego” korzystania ze swoich usług w bardzo szerokim zakresie. Ale wydaje się, że czasem ów mechanizm odpłatności może być motywujący dla beneficjenta, np. spowoduje jego bardziej przemyślaną decyzję o przystąpieniu do danego programu.
 
A jeśli zysk z działalności gospodarczej jest ujemny?
W działalności gospodarczej najważniejszym celem jest zysk finansowy. Każdy przedsiębiorca (również organizacja prowadząca działalność gospodarczą) powinien liczyć się jednak z ewentualną stratą z tej działalności liczoną na koniec danego roku finansowego. Organizacja powinna przemyśleć, z jakich środków może pokryć stratę na działalności gospodarczej. Oczywiście nie mogą to być środki przeznaczone na realizację poszczególnych projektów. Ale mogą to być np. przychody finansowe uzbierane przez organizację z zakładanych lokat bankowych. Należy jednak pamiętać, że przychody przeznaczone na pokrycie straty z działalności gospodarczej nie są przeznaczone na cele statutowe i z tego tytułu podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych.
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, dla jakich organizacji lepsza jest odpłatna działalność statutowa, a dla jakich gospodarcza. Niewątpliwie działalność gospodarcza zwiększa zakres obowiązków i ryzyko, ponieważ organizacja staje się także przedsiębiorcą. Ale jednocześnie wydaje się, że taki jest właśnie kierunek rozwoju organizacji, które poszukują swobody działania, stabilności finansowej i niezależności.
 
***
TERESA ZAGRODZKA – konsultantka ds. zarządzania finansami organizacji pozarządowych, współpracuje z trzecim sektorem od 1991 r.

Artykuł ukazał się w dwumiesięczniku gazeta.ngo.pl. Zamów prenumeratę.

źródło: dwumiesięcznik gazeta.ngo.pl 03(63)2009
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!

SKOMENTUJ

Uwaga, komentarz pojawi się na liście dopiero po uzyskaniu akceptacji moderatora.

Wyślij komentarz

KOMENTARZE | ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE (5)

Limit wynagrodzeń - 2011-01-10, 16:05
wynagrodzenia pracowników ngo - 2009-06-25, 16:58
Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy.