Rolnictwo i rozwój wsi jest jednym z najtrudniejszych problemów gospodarczych i społecznych współczesnej Europy.
Obecnie w polityce rolnej UE zauważalne są potrzeby kontynuowania założeń przyjętej w 1992 roku reformy Mac Shary'ego opartej głównie na pozarolniczym rozwoju wsi.

Wyrównanie szans ludności wiejskiej i miejskiej na rynku pracy, w dostępie do edukacji i kultury, stanowi priorytet UE. Wspólna Polityka Rolna (Common Agricultural Policy) pochłania prawie połowę unijnego budżetu.
Jednocześnie w produkcji rolniczej odchodzi się od koncepcji ciągłego obniżania kosztów produkcji i stosowania bezpośredniej interwencji rynkowej na rzecz polepszenia jakości żywności i stosowania interwencjonizmu strukturalnego.

Współcześnie w krajach UE politykę rolną traktuje się jako integralną część polityki wiejskiej. Perspektywa przystąpienia Polski do UE wymusiła również na naszym kraju stworzenie strategii rozwoju obszarów wiejskich. W 1999 roku przyjęto do realizacji program Spójna Polityka Strukturalna Rozwoju Obszarów Wiejskich, a w sierpniu 2000 roku Pakt dla Wsi i Obszarów Wiejskich. Głównym celem Paktu jest wyrównanie szans mieszkańców obszarów wiejskich tak, by mogli oni w podobnym stopniu do mieszkańców miast korzystać z możliwości, jakie stwarza gospodarka rynkowa - uzyskiwania dobrych dochodów i poprawy standardu życia. Pakt obejmuje działania interwencyjne państwa, które są niezbędne dla uruchamiania mechanizmów gospodarki rynkowej, ale także do korygowania niektórych niekorzystnych efektów wolnego rynku. Działania ujęte w Pakcie są ukierunkowane na wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich.( z preambuły Paktu)
www.kprm.gov.pl/archiwum/pakt.htm

W przyjętym przez Polskę stanowisku negocjacyjnym dotyczącym rolnictwa zobowiązaliśmy się do końca 2002 wdrożyć prawo wspólnotowe w tym obszarze.


Odrobina historii
We Wspólnej Polityce Rolnej UE ( Common Agricultural Policy CAP) można dotychczas wyróżnić trzy etapy, podczas których zaszły istotne zmiany w podejściu do rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich. Kolejny etap rozwoju tej polityki powinien się rozpocząć jeszcze przed rozszerzeniem Unii. W latach 1957 – 1985, kiedy UE była jeszcze strukturą wyłącznie gospodarczą - w art. 39 Traktatu Rzymskiego zawarto po raz pierwszy założenia Wspólnej Polityki Rolnej. Przesłankami stworzenia wspólnej polityki rolnej były przede wszystkim: nierówny poziom społeczno-ekonomiczny rolnictwa poszczególnych krajów oraz deficyt żywności. Przyjęta wówczas polityka miała na celu zwiększenie produktywności rolnictwa poprzez postęp techniczny, biologiczny i ekonomiczny. Uznano też, że polityka rolna będzie przedmiotem polityki interwencyjnej władz.

Kiedy bezpieczeństwo żywnościowe zostało zapewnione, począwszy od 1962 roku oprócz rynkowych instrumentów polityki celnej w UE bardzo powszechnie zaczęto stosować pozarynkowe metody ochrony europejskiego rynku rolnego. Coraz częściej stosowano subwencje np. za ograniczenie podaży czy za ograniczenie powierzchni uprawy.
Dla realizacji celów tego etapu Europejska Wspólnota Gospodarcza utworzyła: Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego oraz Europejski Fundusz Specjalny

Od 1985 roku w Zielonej Księdze ujęto jakościowe zmiany Wspólnej Polityki Rolnej UE. Aktywna polityka strukturalna skierowana została na: pomoc i restrukturyzację zacofanych regionów, wspomaganie likwidacji długoterminowego bezrobocia, wspieranie zatrudnienia ludzi młodych oraz wspieranie rozwoju obszarów wiejskich.
Zmniejszono rangę interwencjonizmu rynkowego i zaprzestano promowania podnoszenia produkcji rolnej.

W 1992 r po raz kolejny zmieniono zasady Polityki Rolnej UE. Założenia tak zwanej reformy Mac Shariego ( Ray Mac Sharry - ówczesny Komisarz Rolny Wspólnoty) ujęte zostały w Białej Księdze. Nadrzędnym celem CAP'u stało się zachowanie walorów środowiska naturalnego, tradycyjnego wiejskiego krajobrazu i modelu rolnictwa rodzinnego.
Punkt ciężkości przesunął się od polityki rolnej do polityki wiejskiej, która zmierza przede wszystkim do wykorzystania zasobów wsi i zatrzymania migracji ludności wiejskiej do miast. W rolnictwie od tej pory nacisk kładzie się na oddzielenie polityki cen od polityki dochodów. Oznacza to, iż poprawa sytuacji ekonomicznej rolnictwa powinna następować nie w wyniku wzrostu cen, lecz w wyniku obniżenia kosztów i wzrostu konkurencyjności, obniżenia cen gwarantowanych i zbliżenia cen produktów rolnych wewnętrznych do cen światowych.
Coraz większe znaczenie odgrywać zaczęła polityka regionalna oraz wielofunkcyjny rozwój wsi. Do realizacji tych założeń w UE wykorzystuje się instrumenty ekonomiczne finansowane między innymi z: Europejskiego Funduszu Socjalnego, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji, Funduszu Spójności (powstały w 1993 - finansuje najmniej rozwinięte kraje UE, kredytów preferencyjnych Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

ORGANIZACJE ZAJMUJˇCE SIĘ WSIˇ W UE I POLSCE

Rolnictwo jest najtrudniejszą dziedziną w negocjacjach z Unią Europejską. Głównym problemem jest wyrównywanie szans ludności wiejskiej i miejskiej w dostępie do edukacji i rynku pracy. Duże wyzwanie stanowi również ochrona środowiska terenów wiejskich.
Słabo rozwinięta jest infrastruktura. Złe drogi, przestarzały bądź w ogóle nie stworzony system wodociągów, kanalizacji, sieci telekomunikacji nie przyciągają inwestorów.
Niewielki procent ludzi młodych decyduje się na studia, nie rozumiejąc, jak duże daje to możliwości w prowadzeniu gospodarstw wiejskich. Według badań 16% młodzieży wiejskiej kontynuuje naukę w szkołach średnich, a zaledwie 2% w szkołach wyższych. Przyczyną tego jest przede wszystkim stan majątkowy rodzin. Dochody mieszkańców wsi są niższe niż w mieście. W latach 90. dramatycznie wzrosło bezrobocie na wsi, do czego przyczyniło się nieinwestowanie w obszary wiejskie i brak pozarolniczych miejsc pracy.

W Polsce działa ponad 300 organizacji pozarządowych zajmujących się rozwojem obszarów wiejskich. Ich działalność jest niezwykle wszechstronna. Począwszy od problemów ekologicznych, poprzez edukację, kulturę do rozwoju przedsiębiorczości.
W UE organizacje wiejskie mają swoje międzynarodowe przedstawicielstwa w Brukseli. Ich głównym zadaniem jest wpływanie na politykę UE dotyczącą wsi. Największą organizacją skupiającą sieci pozarządowych organizacji związanych ze wsią jest Rolnictwo - Środowisko- Rozwój (Rurality-Environment- Development RED).

RED jest doradczym ciałem Komisji Europejskiej, konsultantem Rady Europy i koordynatorem Europejskiego Ruchu Wiejskiego MER. Jednocześnie jest przedstawicielem Europejskiego Centrum Interesów Rolniczych i Środowiska. Zadania RED koncentrują się wokół rozwoju polityki wiejskiej UE, integrowania wybranych obszarów ekonomii, kultury i środowiska z miastem.

RED promuje najlepsze przykłady rozwoju lokalnego na obszarach wiejskich, zwłaszcza związane z ochroną środowiska. RED animuje też rozwój europejskiej sieci organizacji związanych z wsią, wydaje tematyczne raporty i biuletyn “Eurobreves”. RED organizuje również międzynarodowe warsztaty , sympozja i targi związane z rozwojem wiejskim. Członkowie RED otrzymują regularnie biuletyn “Eurobreve”, są informowani o działaniach RED, mają prawo głosowania na walnych zebraniach , mogą zostać wybrani do zarządu organizacji, mają pierwszeństwo w informowaniu o raportach instytucji europejskich i działaniach organizacji. Koszt pełnego członkostwa:
osoby indywidualne – 25 EURO (1000 BEF); organizacje- 75 EURO - (3000 BEF).
Członkowie stowarzyszeni otrzymują “Eurobreve” są na bieżąco informowani o działaniach RED, nie mają jednak prawa głosu na walnych zebraniach. Członkostwo stowarzyszone kosztuje obecnie - 25 EURO - (1000 BEF) - Sektor prywatny, administracja – 75 EURO -(3000 BEF).

Partnerami RED są międzynarodowe organizacje należące do Europejskiego Ruchu Wiejskiego MER- Le Mouvement Européen de la Ruralité - platformy międzynarodowych organizacji pozarządowych promujących zintegrowaną politykę rozwoju wiejskiego i pomagających podejmować dialog z instytucjami unijnymi. MER stoi w obronie wspólnych interesów społeczno - ekonomicznych środowiska wiejskiego.
Organizacje partnerskie MER spotykają się regularnie w Brukseli, aby wspólnie przeprowadzać akcje, organizować seminaria i wspólnie wyrażać opinie na temat przyjmowanych przez instytucje unijne programów europejskich.

W skład MER wchodzą między innymi następujące organizacje:
Międzynarodowe Stowarzyszenie RED•Association Internationale «Ruralité-Environnement-Développement» •RED (coordination)
Komitet Organizacyjny Współpracy Rolniczej Unii Europejskiej (Comité des Organisations et des Coopératives Agricoles de l’Union Européenne - COPA-COGECA)
Rada Europejska Miasteczek i Wsi (Conseil Européen pour le Village et la Petite Ville - ECOVAST )
Federacja Stowarzyszeń Łowieckich UE - (Fédération des Associations de Chasseurs de l’Union Européenne - FACE )
Federacja Europejska na rzecz Agroturystyki - ( Fédération Européenne pour l'Accueil touristique chez l'habitant - EUROGITES)
Europejska Organizacja Właścicieli Gospodarstw Wiejskich - Organisation Européenne de la Propriété Rurale - ELO
Międzynarodowa Unia Właścicieli Nieruchomości - Union Internationale de la Propriété Immobiličre – UIPI

Europejska Organizacja Farmerów ( European Farmer Co-ordination )

EOF powstała w 1986 roku i skupia obecnie 18 organizacji rolniczych z 11 krajów europejskich. Celem działania organizacji jest stabilny rozwój gospodarstw rodzinnych i rozwój produkcji rolnej respektujący jakość oraz ochronę środowiska, wspieranie zarządzania, uczciwa dystrybucja funduszy publicznych pomiędzy gospodarstwa rolne, branże produkcji i regiony, zrównoważona produkcja we wszystkich regionach Europy, solidarna współpraca z rolnikami z Europy Środkowej i Wschodniej, zapobieganie stosowaniu dumpingu w handlu międzynarodowym.
Rada organizacji składa się z czterech osób. CPE koordynuje działania organizacji członkowskich dotyczące polityki europejskiej, wspiera wymianę między organizacjami członkowskimi z różnych krajów. Regularnie organizuje wizyty studyjne i seminaria tematyczne. Publikuje wiele dokumentów dotyczących wspólnej Polityki rolnej oraz zagadnień związanych z gospodarką żywnościową. CPE dostarcza informacji nie tylko organizacjom członkowskim, ale również wielu stowarzyszeniom międzynarodowym.
organizacje członkowskie:
Front Uni des Jeunes Agriculteurs (FUJA
Sindicato Labrego Galego (SLG)
Euskal Herriko Nekazarien Elkartasuna (Union de ganaderos Y Agricultores Vascos) EHNE/UGAV
Union de Agricultores y Ganaderos de Rioja (UAGR)
Confédération Paysanne
Fraie Letzebuerger Baureverband (FLB)
NorskeBonde- og Småbrukarlag (NBS) (Norwegian Farmer's and Smallholder's Union)
Österreichische Bergbauernvereinigung (ÖBV)
Confederaçao Nacional da Agricultura (CNA)
Union des Producteurs Suisses (UPS)
Członkowie stpowarzyszeni:

Mouvement International de Jeunesse Agricole et rurale catholique (MIJARC-Europe)
c/o KLJB - Drachendfeldstr.23
Kritisch Landbouwberaad (KLB)
Adres:
http://www.cpefarmers.org/en/index.php3?rub=membre Europejska Organizacja Farmerów ( European Farmer Co-ordination )

Rue de la Sablonnière18
1000 Brussels-Belgium
Tel:32 2 217 31 12
Fax:32 2 218 45 09




W Polsce istnieje wiele branżowych organizacji związanych z rolnictwem (takich jak Krajowy Związek Rolników Fundacja na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa). Ponadto, ważną grupę stanowią stowarzyszenia i fundacje zajmujące się szeroko pojętym rozwojem wsi w różnych dziedzinach np. koła gospodyń wiejskich, .
Pomocy bezrobotnym na wsi udziela między innymi Fundacja Gospodarcza im. Karola Marcinkowskiego działająca na terenie dawnego województwa ciechanowskiego.
Fundacja uczestniczy w projekcie “Agroalternatywa 2000”, organizując szkolenia podwyższające lub zmieniające kwalifikacje. Projekt zakłada współpracę z przedsiębiorcami, którzy poszukują pracowników.
Fundacja wraz z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej przygotowuje kursy dla młodzieży prezentujące aktywne formy poszukiwania pracy. Bezrobotni uczą się jak i gdzie poszukiwać pracy, jak pisać życiorys, CV. Spotkania z psychologiem pomagają przełamywać bariery lęku w poszukiwaniu pracy.
W ubiegłym roku z pomocy tej skorzystała prawie setka młodych ludzi.
Fundacja współpracuje z biurami pośrednictwa pracy w Płońsku, Ciechanowie.
Fundacja Gospodarcza im. Karola Marcinkowskiego
Ul. Warszawska 10
Ciechanów 06- 400
Tel. (032) 672-43-15
Fax. 672-33-71


Szansą dla obszarów wiejskich jest rozwój działalności pozarolniczej
Na terenach atrakcyjnych turystycznie w latach 90. rozwinęła się agroturystyka. Często niewielkie koszty wyposażenia kilku pokoi we własnym domu zapewniają pracę i wynagrodzenie wielu mieszkańcom wsi.
Rozpoczęcie i rozwój działalności prywatnej ułatwiają szkolenia, pomoc prawna i doradcza jaką oferuje wiele stowarzyszeń działających na rzecz rozwoju terenów wiejskich. Przykładem może być Suwalska Izba Rolniczo-Turystyczna. Podczas szkoleń
można dowiedzieć się, jak przygotować kwatery, rozszerzać swoje usługi, prezentowane są przepisy prawne, sposoby rozliczeń prawnych.
W tym roku Izba Rolniczo-Turystyczna rozpoczyna też nowy projekt “Wiejska baza noclegowa dla osób niepełnosprawnych”. Zaadoptowany został budynek starej szkoły w Nowej Wsi koło Suwałk.
Walory regionu i jego turystyczny charakter prezentowane są na targach turystyki organizowanych w Warszawie, Białymstoku, Katowicach, Berlinie, czy też ostatnio w Brukseli.
Izba Suwalska skupia150 gospodarstw.
Suwalska Izba Rolniczo-Turystyczna
Ul. Kościuszki 45
Suwałki 16-400
Tel. (087) 566-54-94
Fax. 566-58-72


Na rzecz ekologii działa Fundacja Centrum Edukacji Ekologicznej Wsi w Krośnie. Jednym z jej projektów jest program edukacyjny “Czysta Wisła i Rzeki Przymorza”.
Zakłada on, że prowadzona we wszystkich grupach wiekowych i społecznych edukacja ekologiczna powinna stać się ważnym narzędziem w realizacji koncepcji ekorozwoju.
Ma uświadomić młodym ludziom zmiany zachodzące w przyrodzie na skutek działalności człowieka i wzajemne powiązania poszczególnych elementów środowiska.
Analiza tych zmian podczas zajęć szkolnych i spotkań kółek ekologicznych ma być inspiracją do poszukiwania rozwiązań lokalnych problemów środowiska człowieka.
Według organizatorów projektu młodzież może stać się jednym z inspiratorów postępu ekologicznego w gminach.
Patronami programu są Ministerstwo Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Ministerstwo Edukacji Narodowej i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
W programie uczestniczy 380 szkół oraz 133 gminy. Jest to ponad 20 000 uczniów.

Fundacja Centrum Edukacji Ekologicznej Wsi
Ul. Lewkowskiego 14
Krosno
Tel. (013) 436-67-90


Fundacja na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa
Celem Fundacji jest wspieranie przekształceń polskiej wsi, budowa społeczeństwa obywatelskiego oraz restrukturyzacja polskiego rolnictwa.
Fundacja koncentruje swoją uwagę na zagadnieniach związanych z kompleksowym przygotowaniem lokalnych społeczności do integracji z Unią Europejską. Prowadzone są programy:

“Program promocji przedsiębiorczości wiejskiej” Zadaniem Programu jest tworzenie, w wyniku działalności mikropożyczkowej, nowych pozarolniczych miejsc pracy na terenach wiejskich. Pożyczkobiorcy Fundacji otrzymują też pakiet usług doradczo-szkoleniowych w zakresie prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Od 1993, kiedy program rozpoczął swoją działalność, udzielono około 1250 mikro-pożyczek i stworzono ponad 2000 stałych i sezonowych miejsc pracy.

“Program Integracji z Unią Europejską”
Program przygotowuje polską wieś do funkcjonowania w ramach struktur unijnych:
- Wspiera rozwój lokalny, współpracując ze społecznościami lokalnymi, liderami władz lokalnych, organizacjami biznesowymi i reprezentacjami kobiet na terenach wiejskich.
- Organizuje szkolenia dla producentów rolnych
- Pośredniczy w kontaktach pomiędzy decydentami i politykami na szczeblu krajowym i lokalnym, instytutami naukowymi i środowiskiem biznesu. Kładzie szczególny nacisk na wymianę informacji pomiędzy organizacjami i instytucjami reprezentującymi sektor publiczny i prywatny.
- Wspiera współpracę organizacji pozarządowych działających na rzecz rozwoju obszarów wiejskich.


ul. Mokotowska 14, 00-561 WARSZAWA
tel. (0-22) 622 52 55, fax 622 52 45

http://www.fdpa.org.pl/organizacje.html
baza organizacji pozarządowych zajmujących się rozwojem wsi


Fundacja Wspomagania Wsi



prowadzi szkolenia w zakresie zarządzania małymi przedsiębiorstwami, szkolenia przygotowujące do prowadzenia działalności agroturystycznej i dla osób poszukujących pracy.
Jednym z obszarów działania jest też aktywizacja działań młodzieży.
Ludzie mieszkający w małych miasteczkach i wsiach mają mniejsze niż mieszkańcy dużych miast możliwości rozwijania swoich umiejętności i zainteresowań. Wspólne działanie, jakim jest teatr, z jednej strony staje się okazją do dobrej zabawy, z drugiej zaś do zdobywania wielu nowych doświadczeń i umiejętności.
Fundacja Wspomagania Wsi we współpracy ze Stowarzyszeniem Teatralnym REMUS prowadzi cykl warsztatów teatralnych dla młodzieży zamieszkującej tereny wiejskie o wysokim bezrobociu.
Celem warsztatów jest zainspirowanie uczestników do pozytywnego spojrzenia na swoje życie oraz uświadomienie im, że na pozycje społeczną człowieka wpływają nie tylko okoliczności zewnętrzne, lecz przede wszystkim jego własna postawa.
Teatr jest bardzo dobrym narzędziem do realizacji wspomnianych celów. W projekcie biorą udział młodzi ludzie od 15 do 20 roku życia.
Inna formą pomocy jest organizowany przez fundację konkurs “Nasz sposób na biedę na wsi”. Ma on na celu przedstawienie programu, który rozwiązywałby problem ubóstwa i był na tyle szeroki, aby jego realizacja była możliwa w różnych gminach.
W konkursie mogą wziąć udział organizacje pozarządowe, szkoły, rady sołeckie, parafie.
Więcej na temat programów FWW:
Fundacja Wspomagania Wsi, ul Obozowa 20, 01-161 Warszawa.
tel/fax: 022/632 00 76; 632 13 96;


Idee rozwoju demokracji lokalnej, samorządów terytorialnych oraz przygotowanie środowisk wiejskich do integracji z Unią realizuje Krajowe Stowarzyszenie Sołtysów. Jedną z jego inicjatyw jest cykl spotkań dla sołtysów i działaczy samorządowych pt. “Polska wieś – europejskie wyzwania”. Ich celem jest zwiększenie świadomego poparcia mieszkańców wsi dla członkostwa.
Dotychczas odbyły się konferencje regionalne w Tarnowie, Gnieźnie i Katowicach. Ostatnie spotkanie będzie miało charakter ogólnopolski i odbędzie się latem tego roku w Licheniu.
Krajowe Stowarzyszenie Sołtysów
Ul. Dworcowa 7/77
62-510 Konin
Tel./ fax. (063) 243-75-80


Stowarzyszenia i fundacje współpracują z programami Unii Europejskiej.
Na początku lat 90. Prowadzony był program “Importowa Linia Kredytowa dla Sektora Rolnego” korzystający z funduszów Phare. Udzielił on wsparcia kredytowego dla około 1000 małych i średnich przedsięwzięć sektora rolno-spożywczego. Dofinansowano szkolenia dla około 10 000 osób. Kontynuacją tego programu jest “Agrolinia 2000 - skierowana do rolników, przedsiębiorców, placówek oświatowych i organizacji terenów wiejskich. Wspomaga rozwój małej przedsiębiorczości, udziela kredytów inwestycyjnych, pomaga w organizowaniu szkoleń. Program kierowany jest w Polsce przez Fundację Fundusz Współpracy.

Fundusz Wspolpracy zmienia swoja siedzibę. Bardzo prosze o kierownie
korespondencji na adres:

Please be informed that the Cooperation Fund is changing its location.
Please address all future correspondence to:

Fundusz Współpracy
ul. Górnoślaska 4a
00-444 Warszawa
fax.: 622 72 12
tel.: 622 03 78; 622 00 31 wew 405

ul. Kraszewskiego 15
60 - 501 Poznań
tel. (061) 8471483
tel. (061) 8417215
fax: (061) 8417217

¬ródło:
SERWIS O PROGRAMACH POMOCOWYCH: www.cie.gov.pl/fundusze
Pomoc finansową dla wsi organizuje też Fundacja im. Stefana Batorego, która wspólnie z Akademia Rozwoju Filantropii stworzyła program “Równe szanse”.
Jest to program pomocy stypendialnej dla młodzieży wiejskiej. Program kierowany jest do organizacji pozarządowych, instytucji publicznych, władz samorządowych. Organizacje te często nie mają wystarczających funduszy na stypendia. Zasadą udziału w programie “Równe szanse” jest zebranie części potrzebnej kwoty, którą później podwoi Fundacja Batorego.
Dzięki temu programowi, w najbliższym roku szkolnym stypendia dostanie 800 dzieci.
Stypendia dla młodzieży wiejskiej wypłacają też: Ministerstwo Edukacji, Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, Fundacja Episkopatu "Dzieło Nowego Tysiąclecia".

Raport powstał dzięki wsparciu Delegacji Komisji Europejskiej w Polsce.