Organizacje strażnicze (watchdog organizations), są w Polsce i innych krajach dawnego bloku komunistycznego zjawiskiem stosunkowo nowym. Strażnictwo to działalność polegająca na obserwacji życia publicznego – tego jak działają instytucje oraz osoby publiczne, w celu podniesienia przejrzystości życia publicznego i przestrzegania w tej sferze litery prawa.

Okazuje się, że specyfika Europy Środkowo-Wschodniej daje o sobie znać, również na polu kontroli obywatelskiej, dlatego wzajemna wymiana doświadczeń różnych organizacji regionu wydaje się szczególnie potrzebna. Organizacje działające w krajach byłego bloku socjalistycznego natrafiają na podobnego rodzaju problemy, takie jak na przykład opór instytucjonalny przed udostępnianiem informacji publicznej. Drogi rozwiązywania tego typu problemów bywają bardzo różne, dlatego tym bardziej owocne mogą być dyskusje na ten temat prowadzone przez doświadczonych działaczy z różnych organizacji.

Prelegenci zostali dobrani w ten sposób, żeby uczestnicy konferencji mogli zapoznać się z możliwie szerokim spektrum działań strażniczych, wysłuchać opinii zarówno praktyków, jak i ekspertów w tej dziedzinie, mogli się zapoznać z bardzo różnorodnymi typami działań strażniczych, zarówno na poziomie ogólnokrajowym, jak i lokalnym. Specyfika całej imprezy, fakt, że również wśród widowni zdecydowaną większość stanowiły osoby mające dużą wiedzę w omawianej dziedzinie, przyczyniła się do tego, że „głosy z sali” i dyskusje były żywe i stały na wysokim poziomie merytorycznym.

Pierwszy dzień seminarium podzielony został na dwie części – poranne prelekcje i popołudniowe warsztaty. Pierwsze wystąpienia dotyczyły przede wszystkim roli organizacji strażniczych, obszarów, metod oraz standardów ich działania. W tej części panelu głos zabrały między innymi przedstawicielki Fundacji Batorego, w tym Grażyna Kopińska, dyrektorka „Programu przeciw korupcji” prowadzonego od 2000 roku przez Fundację. Swój punkt widzenia na rolę kontroli obywatelskiej w budowaniu demokracji miały szanse przedstawić osoby wywodzące się z zupełnie różnych środowisk, mające całkiem inne doświadczenia, jak Piotr Gliński, profesor Polskiej Akademii Nauk, czy pracująca w Najwyższej Izbie Kontroli Czesława Rudzka-Lorenz. Bardzo cennymi głosami w dyskusji były także wystąpienia Piotra Frączaka (Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego) i Danuty Przywary, której wystąpienie, dotyczące doświadczeń Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, zakończyło pierwszy moduł spotkania.

W czasie popołudniowych warsztatów uczestnicy seminarium w mniejszych grupach rozmawiali na temat:

• jawności życia publicznego
• rzecznictwa,
• metody organizowania społecznościowego.

Właśnie ta, najbardziej interaktywna część całego spotkania wzbudziła największe zainteresowanie wśród uczestników i stała się prawdziwym forum dyskusji i wymiany doświadczeń.

Program drugiego dnia seminarium został skoncentrowany wokół tematu kontaktów organizacji strażniczych z mediami. W dyskusji na temat problemów, z jakimi borykać się mogą media oraz możliwości obywatelskiego dziennikarstwa, jako paneliści wzięli udział: Rafał Drozdowski, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, przedstawicielska słowackiego Transparency International, Emilia Siciáková-Beblavá, Ewa Siedlecka z Gazety Wyborczej, Dominik Księski ze Stowarzyszenia Gazet Lokalnych, jak również znany obserwator działalności obecnej prezydent Warszawy Michał Pretm (HGW-Watch) i przedstawicielka internetowej gazety „Głos Szklarskiej Poręby” - Marzena Czarnecka. W module dotyczącym współpracy organizacji pozarządowych z mediami, jeden z najbardziej znanych i najbardziej efektywnych projektów strażniczych przedstawiła jedna z założycielek Fundacji Rodzić po Ludzku – Anna Otffinowska.

Seminarium niewątpliwie można uznać za początek nowej jakości w polskim ruchu strażniczym. Podstawowe cele, którzy postawili sobie organizatorzy seminarium „Obywatele na straży interesu publicznego”, czyli określenie charakteru środowiska strażniczego w Polsce (a nawet szerzej – w Europie Środkowo-Wschodniej) i przedstawienie dobrych praktyk w tej dziedzinie, zostały osiągnięte. Wiele osób i organizacji miało okazję bliżej się poznać, zaś najbardziej korzystna okazała się możliwość wzajemnej wymiany doświadczeń. Nie da się jednak ukryć, że mimo rozmachu organizacyjnego i dużej frekwencji, seminarium to było jedynie pierwszym krokiem na długiej i trudnej drodze. Pozostaje mieć nadzieję, że kolejne tego typu seminaria (w ramach projektu realizowanego przez Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich planowane są jeszcze dwa podobne wydarzenia, na przestrzeni najbliższych dwóch lat), doprowadzą do prawdziwej konsolidacji środowiska strażniczego w całym regionie i nadal będą forum wymiany myśli i doświadczeń.