wiadomości

Nowelizacja Ustawy o działalności pożytku publicznego nie wprowadza zmian w definicji organizacji pozarządowej. Nadal za organizacje pozarządowe uznaje się te podmioty, które posiadają osobowość prawną (w tym stowarzyszenia i fundacje, które nie są jednostkami finansów publicznych i nie prowadzą działalności w celu osiągnięcia zysku).

Przypomnijmy, że prowadzenie działalności pożytku publicznego nie jest tożsame z posiadaniem statusu organizacji pożytku publicznego.

Spółki, by móc prowadzić działalność pożytku publicznego, muszą spełnić kilka warunków: nie mogą działać w celu osiągnięcia zysku, muszą przeznaczać całość dochodów na realizację celów statutowych i jednocześnie nie mogą przeznaczać go do podziału między członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.

Zmiana w sferach pożytku publicznego

W art 4 ust. 1 zmieniona została lista zadań uznawanych za sferę pożytku publicznego. Pierwotnie w Ustawie znajdowały się 23 takie zadania. Nowela definiuje ich 33. Dotychczasowe zadania zostały – dodano szereg nowych: działalność na rzecz osób w wieku emerytalnym; działalność wspomagająca rozwój techniki, wynalzczości i innowacyjności; obronności państwa i działalności sił zbrojnych RP; pomocy Polonii i Polakom za granicą; działalności na rzecz kombatantów i osób represjonowanych; promocji Rzeczypospolitej Polskiej za granicą; działalności na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechniania i ochrony praw dziecka; przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym.

Działalność pożytku publicznego

Sposób prowadzenia działalności pożytku publicznego nie zmienił się. Nadal może być ona prowadzona w dwóch formach: jako działalność nieodpłatna pożytku publicznego oraz jako działalność odpłatna. Bez względu na formę – musi mieścić się w sferach pożytku (wymienionych w art 4 ust. 1).

Działalność nieodpłatna to taka, za którą nie pobiera się „wynagrodzenia”. Oznacza to, że odbiorcy usług organizacji nie są zobowiązani do ponoszenia jakichkolwiek opłat na rzecz organizacji.

Działalność odpłatna to świadczenia organizacji, za które pobiera ona „wynagrodzenie” (opłaty) od odbiorców.  Działalność odpłatną stanowić może także sprzedaż towarów i usług wytwarzanych lub świadczonych przez osoby, które bezpośrednio korzystają z działalności pożytku publicznego (podopiecznych organizacji), w szczególności osób niepełnosprawnych oraz zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz sprzedaż przedmiotów darowizny (towarów, usług przekazanych na rzecz organizacji).

Działalność odpłatna od początku była obwarowana istotnymi ograniczeniami. Wychodząc naprzeciw postulatom organizacji, ograniczenia te zostały znacząco zmniejszone. Istotą działalności odpłatnej pozostaje brak możliwości generowania zysku (czyli dochodu przewyższającego koszty). Nadal za przekroczenie tej zasady organizacje czeka obowiązek zarejestrowania działalności gospodarczej – jednak limity, wskazujące na taką konieczność zostały w znaczący sposób zmienione.

Po pierwsze, organizacje nie muszą wykonywać kalkulacji kosztów bezpośrednich przed rozpoczęciem pobierania opłat. W noweli wprowadzono zasadę, że opłaty za działalność danego rodzaju nie może przewyższać kosztów tej działalności (bez wyszczególniania kosztów bezpośrednich i pośrednich). Nie ma także zależności między momentem pobrania odpłatności a kalkulowaniem kosztów. Można zatem spodziewać się takiej interpretacji, że koszty i opłaty powinny bilansować się w momencie zamykania okresu obrotowego (np. na koniec roku).

Drugą istotną zmianą jest podniesienie limitu wynagrodzeń oraz zmiana jego naliczania. Do tej pory wynagrodzenie osoby fizycznej – bez względu na formę zatrudnienia w organizacji – nie mogło przekroczyć 1,5-krotności średniego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Limit ten dotyczył łącznego wynagrodzenia tej osoby – zatrudnionej zarówno w ramach działalności odpłatnej, jak i nieodpłatnej. Obecnie limit zwiększono: do 3-krotności średniego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Pod uwagę ma być brane wynagrodzenie otrzymywane tylko w ramach działalności odpłatnej. Wskazano także sposób naliczania tego wynagrodzenia: jest to średnia z ostatnich trzech miesięcy. Biorąc pod uwagę obecną wysokość średniego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw limit wynosi niemal 11 tys. miesięcznie brutto dla jednej osoby ( i jest to wyłącznie wynagrodzenie za pracę w ramach odpłatnej działalności).

Jeśli organizacja prowadzi działalność odpłatną i nieodpłatną nowela, to należy – według zapisów w noweli – rozdzielić  je w systemie księgowym oraz opisać jej rozdzielenie  w statucie lub innym akcie wewnętrznym organizacji (np. uchwale walnego zebrania lub zarządu).

Jeżeli organizacja nie przestrzega limitów działalności odpłatnej – staje się ona działalnością gospodarczą. Powstaje wówczas obowiązek zarejestrowania działalności gospodarczej w rejestrze przedsiębiorców. Nowela wprowadza obostrzenie tego zapisu – nakładając obowiązek wezwania organizacji do zgłoszenia w przypadku wykrycia przekroczenia limitów przez organ administracji publicznej prowadzący kontrolę w organizacji. Taki organ ma obowiązek najpierw wezwać organizację do samodzielnego zgłoszenia. Jeżeli ta nie wypełni obowiązku w ciągu 30 dni – organ samodzielnie informuje właściwy sąd rejestrowy o fakcie prowadzenia działalności gospodarczej przez organizację.

Wolontariat

Najważniejszą zmianą w obszarze wolontariatu jest uznanie, że członek stowarzyszenia może wykonywać świadczenia jako wolontariusz na rzecz stowarzyszenia, którego jest członkiem. Dotychczasowe przepisy interpretowane były w taki sposób, że skoro działalność stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków – to jest to inny rodzaj zobowiązania niż wolontariat. Praca społeczna członka stowarzyszenia jest bowiem jego obowiązkiem w stosunku do organizacji, której jest członkiem. A wolontariat z definicji jest działalnością dobrowolną.

Nowela wprost wprowadza zasadę, że członek stowarzyszenia może być wolontariuszem. Kwestią otwartą pozostaje rozróżnienie, co jest obowiązkiem członka stowarzyszenia – wynikającym z faktu członkostwa, a co może zostać uznane za świadczenie dobrowolne w formie wolontariatu.

Drugą istotną zmianą w zakresie wolontariatu jest dodanie możliwości opłacania ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej w zakresie wykonywanych świadczeń, którego koszt uznawany jest za koszt statutowy.

Do zapisów o wolontariacie dodano także szczegółowe regulacje związane z świadczeniem wolontariackim poza granicami kraju, nakładając na korzystających ze świadczeń obowiązek opłacania kosztów ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków oraz kosztów leczenia podczas pobytu za granicą (o ile takie ubezpieczenie nie jest pokrywane z innego tytułu).

Kontynuujemy akcję informowania o zmianach i nowościach, jakie pojawiły się w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W portalu ngo.pl publikowany będzie cykl tekstów omawiających szczegółowo nowe przepisy, przygotowujemy broszurę o zmienionej ustawie, ruszają również szkolenia poświęcone temu tematowi, które organizują ośrodki sieci Splot. Zapraszamy do śledzenia portalu.