Wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o
działalności pożytku publicznego i o wolontariacie pojawiła się
prawna definicja organizacji pozarządowej. Zgodnie z art. 3 ust. 2
tej ustawy organizacjami pozarządowymi są osoby prawne lub
jednostki nieposiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie
przepisów ustaw, niebędące jednostkami sektora finansów
publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i
niedziałające w celu osiągnięcia zysku, w tym fundacje i
stowarzyszenia. Ustawa przyjmuje szeroką definicję organizacji
pozarządowych, poza stowarzyszeniami i fundacjami do tak
zdefiniowanego trzeciego sektora należą też inne podmioty takie,
jak związki zawodowe, organizacje samorządu gospodarczego, czy
zawodowego.
Na koniec III kwartału 2008 roku w rejestrze REGON (czyli w
rejestrze prowadzonym przez Główny Urząd Statystyczny)
zarejestrowanych było:
· 63,5 tysiąca
stowarzyszeń (bez Ochotniczych Straży Pożarnych)
· 9,5 tysiąca
fundacji,
które zazwyczaj ( i także w naszych badaniach) nazywamy
„organizacjami pozarządowymi”, a więc zgodnie z węższą definicją
sektora pozarządowego.
Gdyby jednak chcieć oszacować rozmiary całego sektora
pozarządowego, do liczby tej należałoby dołączyć:
· 15 tysięcy Ochotniczych
Straży Pożarnych (mają one formę prawną stowarzyszeń, lecz działają
na innych zasadach),
· 4 tysiące organizacji
społecznych (komitety rodzicielskie, koła łowieckie oraz komitety
społeczne),
· 19,5 tysiąca związków
zawodowych,
· 15,5 tysiąca jednostek
Kościoła katolickiego, innych kościołów i związków
wyznaniowych,
· 5,5 tysiąca
organizacji samorządu gospodarczego i zawodowego oraz
· mniej liczne
grupy związków pracodawców i partii politycznych.
Tak więc, jeśli chcielibyśmy traktować wszystkie wymienione tu
typy podmiotów jako „trzeci sektor”, liczyłby on ponad 130 tys.
zarejestrowanych podmiotów.
W badaniu „Kondycja sektora organizacji pozarządowych 2008”
(oraz w badaniach z roku 2006, 2004 i 2002) przyjęliśmy węższą
definicję sektora pozarządowego i tylko dla tej grupy –
stowarzyszeń i fundacji poza Ochotniczymi Strażami Pożarnymi –
wyniki naszego badania można uznać za reprezentatywne.
Informacje dotyczące liczby oficjalnie istniejących
organizacji nie są niestety wiarygodne – znaczna część organizacji
figurujących w oficjalnych rejestrach w praktyce dawno już
zakończyła działalność. Dane na temat odsetka organizacji aktywnych
w ogólnej liczbie organizacji zarejestrowanych w rejestrze REGON
szacujemy na podstawie odrębnego badania przeprowadzonego w 2002
roku. W trakcie realizacji tego badania, ankieterzy na różne
sposoby starali się dotrzeć do 3 tys. podmiotów wylosowanych
spośród organizacji zarejestrowanych w rejestrze REGON. W wyniku
tych prób udało się:
· nawiązać kontakt z 58%
zarejestrowanych organizacji i ustalić z całą pewnością, że
prowadzą aktywnie działania,
· ustalić, że 10%
organizacji zaprzestało działalności i jest w trakcie
wyrejestrowywania, bądź w praktyce nie prowadzi działań,
· nie udało się ustalić
losów ponad 30% organizacji, jednak biorąc pod uwagę specyfikę
działalności organizacji nie możemy wykluczyć, że istnieją (choć
zapewne ich działalność nie jest szczególnie rozwinięta).
Biorąc pod uwagę fakt, iż od 2002 roku powstało wiele nowych
organizacji, zaś niewiele uczyniono w kwestii weryfikacji rejestru
REGON, można zakładać, że do dnia dzisiejszego przytoczone wyżej
oszacowania również nieco się zdezaktualizowały i że w praktyce
odsetek zarejestrowanych, a w rzeczywistości nie istniejących
organizacji zwiększył się. Według różnych szacunków, stanowią one
dziś od 20 do nawet 40% całego rejestru. Można mieć nadzieję, że
obecne prace Departamentu Badań Społecznych GUS, związane z planami
przeprowadzenia kolejnej edycji publicznego badania stowarzyszeń i
fundacji (SOF), pozwolą precyzyjnie określić ten odsetek i
poprawić jakość rejestru REGON.
***
Dane pochodzą z badania na reprezentatywnej próbie 1700
stowarzyszeń i fundacji zrealizowanego w pierwszym kwartale 2008
roku na zlecenie Stowarzyszenia Klon/Jawor. Przedsięwzięcie to było
elementem projektu „W poszukiwaniu polskiego modelu ekonomii
społecznej” finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu
Społecznego w ramach Inicjatywy Wspólnotowej Equal.
