wiadomości

W nowelizacji Ustawy pozostawiono – w niemal niezmienionym kształcie – formułę obecnej Rady Działalności Pożytku Publicznego, jako organu doradczo-opiniodawczego przy ministrze ds. zabezpieczenia społecznego (obecnie Minister Pracy i Polityki Społecznej). Mimo licznych dyskusji o zmianie umiejscowienia Rady (np. przy Kancelarii Premiera) ustawodawca nie zdecydował się na ten krok.

Nowe przepisy usankcjonowały dotychczasową praktykę wskazywania przez Radę kandydatów na członków rad Narodowego Funduszu Zdrowia. Ponadto wprowadzono zasadę, że Rada ma 30 dni na wydanie opinii do przesłanego projektu aktu prawnego. To swoiste nowum – biorąc pod uwagę fakt, że nierzadko w praktyce funkcjonowania Rady oczekiwanym przez stronę publiczną terminem były np. 2 dni.

Zmieniony został tryb wyborów członków Rady:

• wprowadzono ograniczenie wybieralności członka Rady – do dwóch kolejnych kadencji;
• kandydaci na członków ze strony organizacji muszą mieć poparcie co najmniej 20 organizacji lub podmiotów wskazanych w art. 3 ust. 3 lub 3 związków stowarzyszeń zrzeszających organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione w art. 3 ust 3.

Do przesłanek umożliwiających odwołanie członka Rady dodano m.in. nieusprawiedliwioną nieobecność podczas trzech kolejnych posiedzeń Rady.

W związku z wprowadzeniem do Ustawy możliwości powoływania rad pożytku na szczeblu gminnym, powiatowym i wojewódzkim, Rada „krajowa“ ma możliwość zapraszania jej członków na swoje spotkania z głosem doradczym.

Obowiązkiem Rady jest przedstawienie pod koniec kadencji sprawozdania ze swoich prac ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.

Rady działalności pożytku publicznego na szczeblu regionalnym i lokalnym

Zanim szczegółowo przeanalizujemy zapisy Ustawy dotyczące powoływania regionalnych i lokalnych rad działalności pożytku publicznego, warto najpierw odwołać się do ducha proponowanego rozwiązania. Otóż, pod rządami poprzedniej wersji Ustawy możliwe było tworzenie wspólnych ciał o charakterze eksperckim – pozwalał na to art 5 Ustawy. Jednak doświadczenia wielu samorządów, organizacji, a także „krajowej” Rady Działalności Pożytku Publicznego – wskazywały, że brakuje konkretnej, stałej formy dialogu między samorządem a organizacjami. Zwłaszcza takiej formuły, która dawałaby podstawy prawne do usankcjonowania miejsca organizacji w procesie konsultacji oraz w procesie podejmowania decyzji na szczeblu lokalnym i regionalnym. W obszarze dialogu społecznego – taką funkcję pełnią Wojewódzkie Komisje Dialogu Społecznego. W dialogu obywatelskim – taka instytucjonalna formuła nie istniała.

Rady działalności pożytku publicznego stanowić też miały swoistą reprezentację sektora pozarządowego wobec administracji publicznej. Należy jednak podkreślić, że Ustawa nie daje im takich uprawnień. Przypisywanie im funkcji reprezentacji środowiska może być zagrożeniem dla właściwego ich działania. Z reprezentacją organizacji bowiem mielibyśmy do czynienia tylko wówczas, gdyby to same organizacje wskazywały swoich reprezentantów. Obecne przepisy mówią wprost, że członków rady wybiera organ wykonawczy samorządu. Stąd też w Ustawie mówi się wyłącznie o roli konsultacyjno-opiniodawczej. Mimo tego ograniczenia warto docenić ich potencjalną rolę.

Rady wojewódzkie

Powołanie rady działalności pożytku publicznego na szczeblu wojewódzkim (WRDPP) wymaga wspólnego wniosku 50 organizacji, które na terenie danego województwa prowadzą swoją działalność. Taki wniosek przedstawiany jest marszałkowi województwa i to on podejmuje ostateczną decyzję o powołaniu WRDPP.

W skład rady wchodzą:

1. przedstawiciel wojewody;
2. przedstawiciele marszałka województwa;
3. przedstawiciele sejmiku województwa;
4. przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust 3. prowadzących działalność na terenie województwa.

Przy czym przedstawiciele organizacji oraz podmiotów z art 3 ust 3 muszą stanowić co najmniej połowę składu powołanej rady.

Zgodnie z przepisami rada powinna liczyć zatem nie mniej niż 10 osób (1 przedstawiciel wojewody, 2 przedstawicieli marszałka, 2 przedstawicieli sejmiku oraz 5 przedstawicieli organizacji).

Kadencja rady trwa 2 lata.

Członków rady powołuje i odwołuje marszałek województwa, przy czym osoby wchodzące w skład rady ze strony organizacji muszą zostać wskazane przez te organizacje. Sposób wyłaniania reprezentantów organizacji określić ma – w drodze uchwały – zarząd województwa.

Ze względu na to, że Ustawa nie precyzuje w jaki sposób ma wyglądać tryb wyboru przedstawicieli organizacji, można przyjąć różne warianty:

• wybór przez marszałka spośród zgłoszonych kandydatów;
• wybór przez marszałka spośród kandydatów, którzy zbiorą odpowiednią liczbę rekomendacji od innych organizacji;
• zatwierdzenie przez marszałka wyboru, dokonanego podczas publicznego, otwartego spotkania plenarnego, na którym odbywa się głosowanie wśród przedstawicieli organizacji.

Forma wyboru przedstawicieli zależy zatem od uchwały, jaką przyjmie zarząd województwa. Jeżeli marszałek będzie chciał, by WRDPP była mocno zakorzeniona wewnątrz środowiska organizacji, najbardziej demokratyczne formuły wydają się odpowiednimi.

Zadania rad wojewódzkich

Ustawa określa listę zadań wojewódzkiej RDPP. Należą do nich:

1. wyrażanie opinii w sprawach dotyczących funkcjonowania organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art 3 ust 3 w tym w zakresie programów współpracy;
2. wyrażanie opinii o projektach uchwał i aktów prawa miejscowego dotyczących sfery zadań publicznych, o której mowa w art. 4;
3. udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku sporów między organami administracji publicznej a organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3;
4. wyrażanie opinii w sprawach dotyczących zadań publicznych, w tym zlecania tych zadań do realizacji przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, oraz w sprawach rekomendowanych standardów realizacji zadań publicznych;
5. wyrażanie opinii o projekcie strategii rozwoju województwa.

Warto podkreślić, że katalog ten został w Ustawie poprzedzony słowem „w szczególności”. Nie jest on zatem zamknięty.

Ponadto Rada może:

• powoływać ekspertów,
• zapraszać na swoje posiedzenia przedstawicieli administracji publicznej oraz organizacji pozarządowych – którzy nie są reprezentowani w radzie – w tym członków innych rad pożytku publicznego,
• zlecać przeprowadzanie badań oraz przygotowanie ekspertyz.

Rada obraduje na posiedzeniach, które zwoływane są przez marszałka województwa – z własnej inicjatywy lub na wniosek ¼ członków rady. Uchwały rady zapadają zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej połowy członków.

Zgodnie z Ustawą, rada ma 30 dni na wyrażenie opinii. Jeżeli nie wyrazi jej w tym czasie – jest to równoznaczne z rezygnacją z udziału w opiniowaniu.

Koszty podróży członków rady oraz koszty ekspertyz pokrywane są z budżetu województwa.

Rady powiatowe i gminne

Radę powiatową lub gminną może utworzyć organ wykonawczy (starosta, wójt, burmistrz, prezydent) na wniosek organizacji pozarządowych i podmiotów wymienionych w art 3 ust 3.

Kadencja rady trwa 2 lata.

W skład rady powiatowej lub gminnej wchodzą:

1. przedstawiciele organu stanowiącego odpowiednio powiatu (rady powiatu) lub gminy (rady gminy lub rady miasta);
2. przedstawiciele organu wykonawczego odpowiednio powiatu (starostwa) lub gminy (urzędu gminy, urzędu miejskiego);
3. przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, prowadzących działalność na terenie odpowiednio powiatu lub gminy, stanowiących co najmniej połowę członków.

Czytając literalnie zapisy Ustawy łatwo obliczyć, że minimalny skład rady to 8 osób (2 przedstawicieli organu stanowiącego, 2 przedstawicieli organu wykonawczego oraz 4 przedstawicieli organizacji).

Podobnie jak w przypadku rady wojewódzkiej, tryb powoływania członków rady ze strony społecznej powinien zostać określony w drodze uchwały. Jednak w przeciwieństwie do rady wojewódzkiej to uprawnienie zostało nadane organowi stanowiącemu (radzie gminy, powiatu, miasta), a nie wykonawczemu (staroście, wójtowi, prezydentowi, burmistrzowi).

Do zadań rad powiatowych i gminnych należy:

1. opiniowanie projektów strategii rozwoju odpowiednio powiatów lub gmin;
2. opiniowanie projektów uchwał i aktów prawa miejscowego dotyczących sfery zadań publicznych, o której mowa w art. 4, oraz współpracy z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3, w tym programów współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3;
3. wyrażanie opinii w sprawach dotyczących funkcjonowania organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3;
4. udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku sporów między organami administracji publicznej a organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3;
5. wyrażanie opinii w sprawach dotyczących zadań publicznych, w tym zlecania tych zadań do realizacji przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, oraz w sprawach rekomendowanych standardów realizacji zadań publicznych.

Wśród zadań rad gminnych i powiatowych nie wymienia się możliwości zlecania badań, czy ekspertyz. Jednak warto zauważyć, że katalog wskazanych zadań – podobnie jak w radzie wojewódzkiej – nie jest zamknięty. Szczególowy tryb pracy rady powiatowej lub gminnej zawarty ma być w uchwale przyjmowanej przez organ stanowiący.

Rada powiatowa i gminna ma na wydanie opinii 14 dni.

Współpraca rad gminnych, powiatowych i wojewódzkich

Zgodnie z nowelą Ustawy Rada Wojewódzka, Rada Powiatowa oraz Rada Gminna Działalności Pożytku Publicznego współpracują ze sobą na zasadach partnerstwa i suwerenności stron, w szczególności przez wzajemne informowanie się o kierunkach działań. Nie ma zatem podległości między nimi – rada wojewódzka nie może narzucać sposobu działania radom powiatowym i gminnym.