wiadomości

Uzyskiwanie statusu OPP

Najważniejszą zmianą w zakresie uzyskiwania statusu organizacji pożytku publicznego jest wyznaczenie okresu, za który organizacja musi udokumentować prowadzenie działalności pożytku publicznego. Dotychczasowe przepisy mówiły, że organizacja ubiegając się o status OPP powinna prowadzić działalność pożytku publicznego (brak było wskazania co do czasu i zakresu tej dzialalności). Stąd też wynikały różne interpretacje sądów w podejmowaniu decyzji o dokonaniu wpisu. Zdarzały się sytuacje, że noworejestrowana organizacja - o ile statut spełniał przesłanki - uzyskiwała status OPP. Działo się to zatem na podstawie deklarowanej, a nie faktycznej działalności pożytku publicznego.

Tym razem ustawodawca wskazał, że taka działalność musi być prowadzona nieprzerwanie przez dwa lata przed momentem złożenia wniosku do sądu o nadanie statusu OPP. Można się zatem spodziewać, że sądy zwracać się będą o dokumenty potwierdzające prowadzenie działalności pożytku publicznego (np. sprawozdań merytorycznych i finansowych za ostatnie dwa lata).

Same przesłanki pozwalające na uzyskanie statusu nie zmieniają się zasadniczo. Organizacja:

• musi nadal prowadzić działalność pożytku publicznego na rzecz ogółu społeczności lub wyodrębnionej grupy osób znajdującej się w szczególnej sytuacji;
• może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie jako dodatkową (wcześniej działalność gospodarcza mogła być prowadzona „w rozmiarach służących realizacji celów statutowych”); co oznacza, że działalność gospodarcza nie może dominować nad działalnością podstawową organizacji;
• nadwyżkę przychodów nad kosztami musi przeznaczać na realizację działalności pożytku publicznego (wcześniej dochód);
• musi mieć kolegialny organ kontroli i nadzoru – jego członkami nie mogą być osoby związane z członkami zarządu oraz osoby karane; członkowie organu kontroli i nadzoru mogą otrzymywać w ograniczonej wysokości zwrot kosztów swojej pracy w tym organie.
• nie może udzielać pożyczek i zobowiązań zabezpieczonych majątkiem m.in. w stosunku do członków, pracowników i ich osób bliskich;
• nie może przekazywać tym osobom majątku na innych zasadach niż osobom trzecim;
• nie może wykorzystywać na innych zasadach majątku na rzecz tych osób, chyba, że inne wykorzystanie wynika wprost z celów statutowych;
• nie może zakupować towarów lub usług od wymienionych wyżej osób po cenach wyższych niż rynkowe (wcześniej nie wolno było zakupować na „szczególnych zasadach”).

Nowością jest wymóg niekaralności dla członków zarządu. Członek organu zarządzającego nie może być skazany za przestępstwo z winy umyślnej ścigane z oskarżenia publicznego. W przypadku stowarzyszeń nowością jest to, że działalność pożytku publicznego, stanowiąca przesłankę do uzyskania statusu, nie może być kierowana wyłącznie do członków stowarzyszenia.

Jednocześnie usunięto zapis o tym, że działalność pożytku publicznego stanowiąca przesłankę do uzyskania statusu musi być wyłączną działalnością statutową OPP.

Obowiązki sprawozdawcze

Organizacje pożytku publicznego zostały zobowiązane do podawania swoich sprawozdań do wiadomości opinii publicznej, tak by mogły się z nimi zapoznać zainteresowane podmioty. Ustawa wskazuje, że jednym ze sposobów upublicznienia sprawozdania jest publikacja na własnej stronie internetowej.

Przypomnijmy, że sprawozdanie OPP składa się ze sprawozdania merytorycznego, sporządzanego na wzorze Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz finansowego – sporządzanego na podstawie przepisów o rachunkowości.

W Ustawie zawarto specjalną delegację dla Ministra Pracy i Polityki Społecznej, który określi nowy wzór sprawozdania – w tym (co jest nowością) sprawozdania z wydatkowania środków z 1%.

Niezależenie od innych przepisów organizacja pożytku publicznego jest zobowiązana do przekazania sprawozdania rocznego do Ministra Pracy i Polityki Społecznej (w ciągu 15 dni od jego zatwierdzenia). Nowym obowiązkiem jest zamieszczanie tego sprawozdania w bazie internetowej prowadzonej przez Ministra (obecnie na stronie www.pozytek.gov.pl).

Ustawa nakłada daleko idące sankcje za opóźnienie przesłania sprawozdania, przesłanie go po terminie, niepełne lub budzące wątpliwości. I tak:

• za nieprzesłanie sprawozdania w ustawowym terminie organizacja nie zostanie zamieszczona w spisie organizacji pożytku publicznego uprawnionych do 1%;
• w pozostałych przypadkach minister wzywa organizację do zaniechania naruszeń oraz przedstawienia niezbędnych wyjaśnień. Jeżeli organizacja nie uczyni tego w ciągu 30 dni, Minister może wystąpić do sądu o wykreślenie wpisu o posiadaniu przez organizację statusu OPP.

Zmiany w 1%

Najważniejszą zmianą jest ograniczenie wydatkowania środków z 1% wyłącznie na działalność pożytku publicznego. To ograniczenie związane jest m.in. z pojawieniem się możliwości uzyskiwania statusu OPP przez spółki prawa handlowego (o czym pisaliśmy we wcześniejszym tekście).

Ponadto do Ustawy wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące tworzenia listy OPP na potrzeby dystrybucji 1%. Taka lista ma być sporządzana do 15 grudnia roku poprzedzającego okres, w którym składane będą zeznania podatkowe. Lista ta powstanie na podstawie stanu rejestru sądowego na dzień 30 listopada.

Organizacje do 31 grudnia mogą przedstawić ministrowi zastrzeżenia co do poprawności danych zamieszczonych w opublikowanej liście (będzie ona dostępna na stronie internetowej ministra). Do 15 stycznia na liście zamieszczone zostaną numery kont bankowych. Organizacja ma kolejne 15 dni na interwencje (tym razem u naczelnika właściwego urzędu skarbowego), jeżeli numer ten jest niepoprawny.

Kolejny wykaz publikowany jest 15 lutego – znowu organizacja może zgłosić zastrzeżenia co do poprawności numeru bankowego. Od 15 marca do 31 lipca korekty takie będą mogły być dokonywane tylko wtedy, jeżeli numer konta zmienił się z przyczyn niezależnych od organizacji.

Szczegóły dotyczące przepływu danych między ministerstwami: sprawiedliwości, finansów, pracy i organami podatkowymi zostaną zawarte w specjalnym rozporządzeniu.

Odpowiedzialaność za szkody

Ustawa wprowadza nowe regulacje związane z odpowiedzialnością za szkody wyrządzone OPP przez członków organu zarządzającego, organu nadzoru i kontroli oraz likwidatora. Odpowiadają oni za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub zapisami statutu, chyba że nie ponoszą za to winy.

Ustawa mówi, że członek organu zarządzającego, organu kontroli lub nadzoru oraz likwidator organizacji pożytku publicznego powinien przy wykonywaniu obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności.

Natomiast członek organu zarządzającego, organu kontroli lub nadzoru organizacji pożytku publicznego, wykonujący swoje obowiązki społecznie, jest obowiązany dokładać przy tym należytej staranności.

Jeżeli szkodę wyrządziło kilka osób wspólnie – odpowiadają solidarnie.

Nadzór nad działalnością OPP

Ustawa poszerzyła kompetencje nadzorcze nad działalnością OPP. Nadal za nadzór odpowiada Minister Pracy i Polityki Społecznje. Nadzór ten nie dotyczy już jednak tylko praw i obowiązków OPP, ale został rozciągnięty m.in. na całą sferę działalności pożytku publicznego OPP (np. działalność odpłatną).

Minister może przeprowadzić kontrolę z inicjatywy własnej lub na wniosek organu administracji publicznej lub innej organizacji pozarządowej. Kontrolę przeprowadza Minister Pracy i Polityki Społecznej, który może także ją zlecić innemu ministrowi (o ile działalność organizacji jest merytorycznie zbieżna z działalnością danego ministra) lub wojewodzie.

Minister może wystąpić o wykreślenie statusu OPP jeżeli organizacja nie usunie uchybień wskazanych w wystąpieniu pokontrolnym lub jeżeli uchyli się od przeprowadzenia kontroli.

Utrata statusu OPP może nastąpić również w następujących przypadkach:

• nienadesłania do organu, który udzielił pozwolenia na przeprowadzenie zbiórki publicznej, sprawozdania z wyników zbiórki publicznej i ze sposobu zużytkowania zebranych ofiar lub nieogłoszenia w prasie wyników zbiórki publicznej i sposobu zużytkowania zebranych ofiar;
• nienadesłania informacji o rozliczeniu środków pochodzących ze zbiórki publicznej lub informacji o otrzymanych darowiznach;
• prowadzenia bez zezwolenia: placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, centrum integracji społecznej, domów pomocy społecznej, placówek opiekuńczo-wychowawczych;
• prowadzenia bez wpisu do rejestru zakładu opieki zdrowotnej.

Dodatkową przesłanką do utraty statusu może być powtarzające się wykorzystywania otrzymanych dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Takie korzystanie z dotacji musi być stwierdzone decyzją organów administracji publicznej lub prawomocnym orzeczeniem sądu.

Kontynuujemy akcję informowania o zmianach i nowościach, jakie pojawiły się w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W portalu ngo.pl publikowany będzie cykl tekstów omawiających szczegółowo nowe przepisy, przygotowujemy broszurę o zmienionej ustawie, ruszają również szkolenia poświęcone temu tematowi, które organizują ośrodki sieci Splot. Zapraszamy do śledzenia portalu.