Przejdź do treści głównej

80 lat PCK Kraków w siedzibie przy ulicy Studenckiej 19

użytkownik
Kamienica przy ulicy Studenckiej 19 od osiemdziesięciu lat jest siedzibą PCK
Budynek przy ulicy Studenckiej 19 należy do tych krakowskich miejsc, których historia ściśle splata się z najnowszą historią Polski. To tutaj od ośmiu dekad ma swoją siedzibę krakowski oddział Polskiego Czerwonego Krzyża, który podczas wojny organizował m.in. działalność harcerskiej poczty czerwonokrzyskiej, to w nim - według przekazów – może znajdować się skrzynia z pamiątkami katyńskimi pochodzącymi z tak zwanego archiwum Robla.

Zakupu kamienicy dokonał za 89 tysięcy złotych w złocie, w dniu 22 stycznia 1938 roku (dokładnie 80 lat temu) pełnomocnik Polskiego Czerwonego Krzyża, Pan Stanisław Żułkiewicz. Sprzedawcą była pani Maria Halina z Odrzywolskich Pozniakowa, córka znanego architekta krakowskiego, budowniczego i pierwszego właściciela nieruchomości przy ul. Studenckiej 19 (wówczas ul. Pierackiego) – Sławomira Odrzywolskiego.

Zgodę na budowę domu uzyskał w 1884 r. – wzniósł go w 1885 r. Projekt kamienicy był dla niego rodzajem architektonicznego credo, w którym zawarł swoje doświadczenia i obserwacje zdobyte podczas pobytu we Włoszech. Fotografia wykonana wkrótce po ukończeniu budowy opublikowana została nawet we lwowskim wydaniu Czasopisma Towarzystwa Technicznego z 1886 r.

Zdjęcie kamienicy z 1886 roku - Czasopismo Techniczne


W budowie twórca posiłkował się możliwościami lokalnymi: „Jako przeważny moment dekoracyjny używałem sgrafitta; portal i wsporniki balkonowe drugiego piętra wykonano z piaskowca dobczyckiego i kamienia wapiennego, inne części ozdobne facyaty z wapna hydraulicznego. Z wyjątkiem krat balkonowych z żelaza kutego, które niestety nie mogły być wykonane przez siły krajowe i sgrafitta, wszystkie inne roboty wykonali rzemieślnicy miejscowi. Do sgrafitta wezwany był p. Tucholski, malarz dekoracyjny, rodak, z Berlina”.

W posiadanie kamienicy weszła organizacja, która w odrodzonej Polsce miała ogromny dorobek, majątek i cieszyła się powszechnym zaufaniem. Warto wiedzieć, że powołaniu Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża patronowała w styczniu 1919 roku Helena Paderewska, żona Ignacego Paderewskiego, pierwszego premiera, sprawująca później funkcję drugiego prezesa Rady Głównej PTCK. Pierwszym prezesem w historii tej organizacji był książę Paweł Sapieha, trzecim zaś – gen. Józef Haller, obydwaj wywodzący się i związani z Małopolską.

W czasie tych osiemdziesięciu lat działalności PCK miały miejsce ważne wydarzenia historyczne.

Harcerska Poczta PCK

Wybuch II wojny światowej sprawił, że w tym budynku zapadła ważna decyzja, podjęta przez pułkownika Stanisława Plapparta, pełnomocnika Zarządu Głównego PCK na Okręg Krakowski, o powołaniu w pierwszych dniach września 1939 roku konspiracyjnej Harcerskiej Poczty PCK.

Przedstawiciele Harcerskiej Poczty PCK przed wejściem do kamienicy PCK Kraków

Przedstawiciele Harcerskiej Poczty PCK przed wejściem do kamienicy PCK Kraków

Dzięki archiwaliom wiemy, że druhowie Czesław Bednarz i Edward Poradzisz, przy udziale druha Henryka Lancmańskiego, organizowali szpital Polskiego Czerwonego Krzyża przy ul. Skarbowej, w Bursie ks. Mieczysława Kuznowicza, a następnie pracowali w nim jako sanitariusze, zbierając rannych żołnierzy z ulic miasta do szpitala. Na wiadomość, że po wyleczeniu grozi im wywózka do obozów jenieckich, harcerze pozyskali od mieszkańców Krakowa ubrania cywilne, ratując w ten sposób przed niewolą około 120 żołnierzy.

Oficjalnie konspiracyjna komórka PCK została nazwana Biurem Poszukiwania Osób Zaginionych, harcerze zaś – gońcami. Za zgodą władz okupacyjnych otrzymali prawo noszenia opasek z symbolem Czerwonego Krzyża oraz orłem niemieckim.

Dh Bolesław Wójcik z Harcerskiej Poczty PCK przed wejściem do siedziby PCK Kraków

Dh Bolesław Wójcik z Harcerskiej Poczty PCK przed wejściem do siedziby PCK Kraków

Gońcom przypadło w udziale między innymi przekazywanie korespondencji od osób uwięzionych w obozach koncentracyjnych, często wiadomości o ich śmierci. Odegrali również bardzo istotną rolę w poszukiwaniach osób, które na skutek wojennej zawieruchy zmuszone były porzucić miejsca zamieszkania.

Konspiracyjna Poczta PCK była jedną ze skrzynek przekaźnikowych polskiego podziemia. Pełnienie tej służby wiązało się z ogromnym ryzykiem i wielu młodych harcerzy przypłaciło ją życiem. Sukcesem kurierów było dostarczanie wiadomości z obozów w Ostaszkowie i Kozielsku. Kurierów z terenów wschodniej Polski było 15, ale znamy nazwiska tylko ośmiu z nich, zamordowanych w trakcie pełnienia swoich obowiązków w latach 1939 i 1940.

Tablica upamiętniająca Harcerską Pocztę PCK na budynku siedziby MOO PCK, ul. Studencka 19

Działalność Harcerskiej Poczty PCK została upamiętniona tablicą odsłoniętą 27 września 2003 roku na budynku przy ul. Studenckiej 19.

Skrzynie katyńskie

Budynek przy Studenckiej 19 łączony jest z losami części tzw. Archiwum Robla, czyli kopią dokumentacji katyńskiej sporządzoną przez dr. Jana Zygmunta Robla z Instytutu Medycyny Sądowej i Kryminalistyki, zajmującym się badaniami przedmiotów i dokumentów, które zostały wydobyte podczas ekshumacji przeprowadzonej w Katyniu przez Niemców i Komisję Techniczną Polskiego Czerwonego Krzyża.

Według informacji przekazanych Adamowi Macedońskiemu, jednemu z założycieli Niezależnego Komitetu Badania Zbrodni Katyńskiej (1989), skrzynia z Archiwum Robla została ukryta na podwórzu siedziby PCK Kraków przy ul. Studenckiej.

Analiza tej informacji przez Instytut Pamięci Narodowej zaowocowała przeprowadzonymi w minionym roku badaniami, które organizacja zdecydowała się kontynuować mimo trudności geologicznych i technicznych.

– Zdajemy sobie sprawę z odpowiedzialności i kontynuacji misji pracowników PCK, którzy byli bezpośrednio zaangażowani w przeprowadzanie ekshumacji, częstokroć narażając swoje życie i zdrowie i imieniu prawdy – mówi Dyrektor PCK Kraków Małgorzata Pyka. – W związku z tym, zamierzamy chronić pozostawione dziedzictwo, jak również walczyć o pamięć wydarzeń z tamtych lat oraz badania które jednoznacznie potwierdzą bądź wykluczą obecność skrzyń na naszym podwórzu.

Remont konserwatorski kamienicy

W 2016 roku Małopolski Oddział Okręgowy Polskiego Czerwonego Krzyża rozpoczął remont konserwatorski kamienicy. Odnowiono kamienny portal bramy wejściowej, a w 2017 roku zrealizowano remont elewacji, ze szczególnym uwzględnieniem zabytkowego sgraffito. Horyzontalny pas sgraffita łączy całość kompozycji na elewacji, równocześnie zaś, przedstawiając bliskie właścicielowi domu postacie symbolizujące Architekturę, Rzeźbę i Malarstwo.


Obecnie kamienica stanowi atrakcję dla historyków sztuki, ukazując dwie epoki tworzenia sztuki sgraffito. Na przyszłe lata zaplanowano dalszy remont konserwatorski. Szczególnie zaakcentowane będzie wyeksponowanie walorów dekoracyjnych sieni i klatki schodowej oraz pomieszczeń I piętra stanowiącego mieszkanie architekta, gdzie planowane jest zorganizowanie muzeum poświęconego historii PCK oraz osobie znamienitego architekta, właściciela i budowniczego obiektu S. Odrzywolskiego. Planowana jest również rewitalizacja pomieszczeń piwnicznych i wykorzystanie tej dodatkowej przestrzeni na cele rekreacyjno-kulturalne powiązane ze społeczno-charytatywną działalnością PCK.

– Historia naszej kamienicy, jak i całej organizacji, jest dla nas bardzo ważna – mówi Dyrektor PCK Kraków Małgorzata Pyka. – W styczniu 2019 roku obchodzić będziemy 100-lecie Polskiego Czerwonego Krzyża. Naszym celem jest podsumowanie prezentacji dorobku i realizacji misji PCK na przestrzeni 100 lat, jak również budowanie jego wizerunku jako jednej z niewielu organizacji w Polsce, o tak długiej historii, ale też organizacji, która ją szanuje i potrafi z niej czerpać siłę do współczesnych działań.

Przez okres prawie 80 lat działalności w tym miejscu, Polski Czerwony Krzyż w Krakowie prowadzi nieprzerwanie swoja działalność statutową, niosąc pomoc potrzebującym w Krakowie, Małopolsce, w kraju i za granicą. Historia kamienicy przy ulicy Studenckiej 19 pokazuje szlachetne postawy ludzi, wspaniały styl architektoniczny, jak i tajemnicę, którą być może uda się kiedyś odkryć.


Wiadomość nadesłana przez czytelniczkę/czytelnika portalu www.ngo.pl.

Źródło: Polski Czerwony Krzyż - Małopolski Zarząd Okręgowy
Organizator:

Polski Czerwony Krzyż - Małopolski Zarząd Okręgowy

Adres:

Studencka 19, 31-116 Kraków, woj. MA

Tel.:

12 422 91 15

Faks:

12 422 90 79

E-mail:

krakow@pck.org.pl

Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!
Wyraź opinię 3 0

Skomentuj

KOMENTARZE

Nie ma żadnych komentarzy

Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy

  • dobroczynność, filantropia
  • działalność charytatywna
  • historia
  • ochrona zabytków
  • ochrona zdrowia
  • tradycja